दसैंमा खानपान तथा पहिरन

उपासना घिमिरे

आश्विन ३, २०७४

दसैं भन्नासाथ सिर्जनाको मस्तिष्कमा होलिडे मुड, ठूलाबडाको आशीर्वाद, राम्रा पहिरन, मीठा परिकार, सरसफाइ, रमाइलो मौसम यस्तै कुरा आउँछन् । अरु समयमा सबैजना आ–आफ्नो काममा व्यस्त हुने भए पनि यतिबेला सबै कामलाई थाती राख्दै सबैजना भेटघाटमा रमाउँछन् ।  

मालती थापा

दसैंको रौनकले सबैलाई छोएको छ । दसैं समष्टि रूपमा सांस्कृतिक, धार्मिक एवं सामाजिक एकताको प्रतीक हो । दसैंलाई व्यस्त जीवनबाट विश्राम लिने अवसरका रूपमा समेत लिइन्छ । त्यसैले त वन चाइनिज स्टिक फुड हाउसकी संचालिका मालती थापालाई दसैं असाध्यै मनपर्छ । दसैंलाई महत्वपूर्ण चाडका रूपमा लिन्छिन् उनी । दसैं भन्नासाथ पारिवारिक जमघट, दुर्गा भवानीको पूजा–आराधना, नयाँ पहिरन तथा मीठा–मीठा परिकारजस्ता कुरा उनको दिमागमा क्लिक हुन्छ ।

मालती दसैंको आगमनसँगै नयाँ पहिरनको खरिदमा गर्नमा व्यस्त हुन्छिन् । उनी आफ्ना छोरी तथा आफन्तहरूका लागि हरेक दसैंमा नयाँ पहिरन खरिद गर्छिन् । पहिरनसँगै म्याच हुने जुत्ता तथा ब्याग खरिद पनि उनको कार्यसूचीमा हुन्छ । दसैंमा नयाँ पहिरन लगाएर आफन्तकहाँ टीका तथा आशीर्वाद थाप्न जाँदा छुट्टै किसिमको एक्साइटमेन्ट हुने उनी बताउँछिन् । मालतीका अनुसार यो समयमा विभिन्न किसिमका नौला परिकार बनाएर खाने–ख्वाउने चलन छ । मालतीले बनाएको मम आफन्तहरूलाई मन पर्ने भएकाले यतिबेला उनी आफन्तहरूलाई मम नै ख्वाउँछिन् । दसैंमा बनाइने खल्पीको अचार तथा खसीको मासुको पक्कु उनलाई असाध्यै मनपर्छन् ।

ज्योति भट्टराई

मेट्रो काठमाडौं हस्पिटलकी इन्डोक्राइनोलोजिस्ट डा. ज्योति भट्टराई दसैंलाई मेलमिलापको चाड भन्न रुचाउँछिन् । अरु बेला सबै आ–आफ्नो काममा व्यस्त भए पनि यो समय भेटघाट गर्ने, खुलेर कुरा गर्ने, रमाइलो गर्ने अवसर हो । लामो बिदा हुने भएकाले सबैले यसको खुलेर मज्जा लिन्छन् । धेरैजसोले दसैंका लागि नयाँ पहिरन खरिद गर्छन् । आफ्ना छोरीहरूका लागि नयाँ पहिरन खरिद गर्ने उनको बानी छ । डा. भट्टराई दसैंमा नयाँ पहिरन खरिद नगरे पनि आफूसँग भएका नयाँ पहिरन नै लगाउँछिन् ।

दसैंमा लामो बिदा हुने भएकाले डा. भट्टराईले पनि परिवारका साथमा धेरैपटक गाउँको घर ह्याङ्जामा दसैं मनाएकी छिन् । त्यहाँको रमणीय वातावरण, धानबाली, हिमाल, पिङ आदि देख्दा उनको मन पुलकित हुन्छ । मासुको चाड दसैंमा शाकाहारी ज्योति साग, काउली, पनीर आदि तरकारी खान्छिन् । मासु काटेको दिन उनलाई घरमा बस्न मन लाग्दैन । त्यसैले उनी यतिबेला रमणीय स्थानको भ्रमणको मज्जा लिन्छिन् । उनी निस्फिक्री भएर खाने–ख्वाउने चाड दसैंमा आफ्नो स्वास्थ्यप्रति सजग हुन पनि सबैसँग आग्रह गर्छिन् । डा. भट्टराई भन्छिन्–घरमा आएका पाहुनालाई कोक, फेन्टाको साटो मोही, लस्सी आदि दिन सकिन्छ । आफ्नो गच्छेअनुसार तनावरहित भएर, खानपानमा ध्यान दिएर मनाए चाडपर्वको वास्तविक मज्जा लिन सकिने डा. ज्योतिको धारणा छ ।

पीताम्बर सिग्देल

नेचर खबर अनलाइनका सम्पादक पीताम्बर सिग्देललाई दसैं भन्नासाथ बाँसको लिङ्गोमा बाबियोको डोरीले बनाइएको लिङ्गे पिङ दिमागमा क्लिक हुन्छ । सिग्देल भन्छन्–‘बाल्यकालमा नयाँ लुगा लगाएर पिङ मच्चाउनुको मज्जा नै बेग्लै हुन्थ्यो ।’ पिङ खेल्ने क्रममा धेरैपटक लडेको पनि स्मरण गर्छन् उनी । पूर्वी पहाडको ताप्लेजुङमा बाल्यकाल बिताएका पीताम्बर दसैंमा नयाँ पहिरन लगाएर आफन्तकहाँ टीका लगाउन गएको सम्झना पनि मानसपटलमा ताजै भएको बताउँछन् । उनी यसरी टीका लगाएर फर्कदा बाटोमा लाग्ने मेलामा मिसिएर धान नाच नाच्थे । अहिले कामको व्यस्तता तथा सहरी जीवनका कारण दसैंको पुरानो स्वादमा केही परिवर्तन आए पनि नौरथा लागेपछि छुट्टै रोमाञ्चकता पैदा हुने उनी बताउँछन् । आफन्तहरूसँग भेटघाट हुने दसैंमा उनलाई नयाँ पहिरन लगाउनुपर्छ भन्ने नलागे पनि दसैंका दिन दराजमा भएका नयाँ पहिरन खोजी–खोजी लगाउन मन लाग्छ ।

पछिल्ला केही वर्षको दसैं विभिन्न कारणले टीका लगाउन नपाए पनि दसैंको रोमाञ्चक पल भने सेलिब्रेट गर्दै आएका छन् सिग्देलले । टीका नलगाए पनि हरेक दसैंमा खसी काट्ने, साथीभाइ एवं आफन्त जम्मा भएर खानपान र रमाइलो गर्ने क्रम धेरै दिनसम्म चल्ने उनले बताए । दसैंका बेला मासुका विभिन्न परिकार बनाएर खान–ख्वाउन मन पर्छ, उनलाई । यो वर्ष घरमा पनि टीका नभएकाले परिवारसँगै सुन्दर ठाउँ घुमेर त्यहाँको सांस्कृतिक पक्षको मज्जा लिने तयारीमा रहेको सिग्देलले बताए ।

सिर्जना राणा

जोन्ता क्लब अफ काठमाडौंकी अध्यक्ष सिर्जना राणा दसैंलाई आत्मीयता वृद्धि गर्ने तथा आफन्तहरूको महत्व महसुस गराउने चाड भन्न रुचाउँछिन् । दसैं भन्नासाथ उनको मस्तिष्कमा होलिडे मुड, ठूलाबडाको आशीर्वाद, राम्रा पहिरन, मीठा परिकार, सरसफाइ, रमाइलो मौसम यस्तै कुरा आउँछन् । अरु समयमा सबैजना आ–आफ्नो काममा व्यस्त हुने भए पनि यतिबेला सबै कामलाई थाती राख्दै सबैजना भेटघाटमा रमाउँछन् । दसैंमा उनी देवीका मन्दिरहरू पुग्छिन् । उनलाई पकाउनमा त्यति रुचि नलागे पनि मासुका विभिन्न परिकार खान मन लाग्छ । दसैंमा निस्फिक्री भएर स्वास्थ्यको ख्यालै नगरी खानेकुरा खाने राणा मासुका साथै विभिन्न किसिमका मिठाईंमा समेत उत्तिकै जोड दिन्छिन् ।

बाल्यकालमा दसैंमा नयाँ पहिरन लगाउनुपर्छ भनिँदै आएकाले उनी अहिले पनि त्यही कुरा लागू गर्छिन् । दसैं भनेर नयाँ पहिरन नै खरिद नगरे पनि त्यो दिन पहिलेदेखि नै भएका नयाँ पहिरन लगाएर टीका थाप्न जान्छिन्, उनी । सबै जना ज्येष्ठ सदस्यको घरमा भेला भएर टीका लगाउने चलनका सम्बन्धमा जानकारी दिँदै राणा भन्छिन्– ‘यसो गर्दा सबैको घर–घरमा पुगिरहनु पर्दैन भने समयको समेत बचत हुन्छ ।’

 

 

 

तपाईको प्रतिक्रिया

कमेन्टको लागि यहाँ click गर्नुहोस्

फेसबूक कमेन्ट गर्नुहोस्

फेसबूक छैन? यो फारम प्रयोग गर्नुहोस्