स्वास्थ्य

२५ खतराको घन्टी

खाना खाएपछि केही खान मन गर्नु । केही बेरमै खाइरहनु अर्थात् बिज इटिङ बानीले ओबेसिटीलाई ईशारा गरेको हुन्छ । खानपानको गलत बानी तथा आधुनिक जीवनशैलीलाई जन्म दिन्छ ओबेसिटीले । बाहिरको खाना तथा खानामा पोषक तत्वको कमीले गर्दा बालबालिकाहरू पनि ओबेसिटीको सिकार हुन्छन् । बढ्दो तौलमा नियन्त्रण नगरे यसबाट अन्य रोगको पनि जन्म हुन सक्छ । न्युट्रिसियनिस्ट रश्मि बजिमय श्रेष्ठ भन्छिन्–मोटोपन, मधुमेह तथा हाइपरटेन्सनको समयमै उपचार भएन भने मुटुको बिरामी हुने सम्भावना बढ्छ । मोटोपन बढ्ने समस्याको कारण असन्तुलित आहार हो । अहिले धेरै मानिस घरमा बनेको खाना खानुभन्दा बाहिरको खाना, जंक फुड आदि बढी खान्छन् । नभ्याएको समयमा तथा मुखको स्वादका लागि यस्ता खाना सहज हुन्छन् । यो पनि मोटोपनको विभिन्न कारणमध्ये एक हो ।वर्तमान युगमा स्मार्ट फोन, आइप्याड, टेलिभिजन, इन्टरनेट आदिका कारण मानिस यसमै भुलेर घन्टौं एकै ठाउँमा समय बिताउँछन् । यसले गर्दा शारीरिक सक्रियता कम हुन्छ । यो पनि मोटोपनको एउटा प्रमुख कारण हो । बालबालिकाहरू पनि अन्य खानेकुरा भन्दा जंक फुड नै मन पराउँछन् । जंक फुड खाँदा तथा शारीरिक सक्रियता नहुँदा मोटोपनको समस्या बढ्छ ।आवश्यक मात्राबालबालिकालाई उनीहरूको शरीरले मागेको भन्दा बढी ख्वाए वजन बढ्छ । आवश्यकभन्दा बढी वजन बढ्दै गएर पछि मोटो हुने सम्भावना पनि रहन्छ । मोटोपनबाट जोगिन सही मात्रामा सही गुणस्तरको खाना ख्वाउनुपर्छ ।खानामा नियन्त्रणखानपानमा ध्यान दिए मोटोपनको खतराबाट जोगिन सकिन्छ । यसबाट बच्न वजन कम गर्नुपर्छ भने खानामा नियन्त्रण गर्नुपर्छ । ३ देखि ६ महिनाभित्र ५ देखि १० प्रतिशत वजन घटे सजिलै आफ्नो लक्ष्यमा पुग्न सकिन्छ । एक हप्तामा ५ सय ग्रामदेखि १ किलोग्रामसम्म तौल घटाउनु सुरक्षित हुन्छ ।मोटोपनसँग लड्नेबीएमआई (बडी मास इन्डेक्स) तथा डब्ल्युएचआर (बेस्ट हिप रेसियो) मा नजर राख्नुपर्छ । विशेषज्ञहरूका अनुसार जसमा बडी मास इन्डेक्स २५ भन्दा धेरै हुन्छ ऊ मोटोको श्रेणीमा आउँछ । यसैगरी वेस्ट हिपको रेसियोमा ०.९० भन्दा बढी तथा महिलाको ०.८५ बढी हुनुको अर्थ पेटको मोटोपन हो ।खानपानको योजना बनाउनुसही समयमा राम्रो भोजन खानु जरुरी हुन्छ । न्युट्रिसियनिस्टको सल्लाहमा डाइट चार्ट बनाउनुपर्छ । त्यसमा आफूले कुन समयमा के खाने भन्ने कुरा समावेश गर्नुपर्छ । एक हप्ताको खानपानको योजना बनाउनुपर्छ । डाइटमा सबै आवश्यक पोषक तत्व, प्रोटिन तथा भिटामिन समावेश हुनुपर्छ । चिल्लो तथा कार्बोहाइड्ेरडको मात्रा कम हुनुपर्छ । यो मोटोपनबाट जोगिने सबैभन्दा उत्तम उपाय हो । क्रिम भएका खानेकुरा, दूध तथा अन्य डेरी प्रोडक्टभन्दा अन्य खानेकुरामा जोड दिनुपर्छ । यसैगरी दिनहुँ पाँच पटकभन्दा बढी सलाद, फलफूल तथा सागपात खाने बानी बसाल्नुपर्छ । थोरै–थोरै पटक–पटक खाइरहनुपर्छ । आफ्नो मुख्य खाना अर्थात् लञ्च तथा डिनरमा खानाको आधा प्लेट सलाद, भात, माछा, मासु तथा तरकारी खानु उचित हुन्छ । यसैगरी बेलुकाको खाना हल्का खानुपर्ने भएकाले पास्ता तथा ब्रेड खान सकिन्छ । बिहान खाएर एकैपटक बेलुका खानुभन्दा बीचमा खाजा पनि खानुपर्छ । हरेक पटक थोरै–थोरै खाँदा डाइट इनर्जी डेन्सिटी कम गर्न मद्दत पुग्छ । अन्य पेय पदार्थ भन्दा पनि पानी पिउनुपर्छ ।खानेबेलामा टिभी नहेर्नेकतिपयमा टेलिभिजन हेर्दै खाना खाने बानी हुन्छ । यसैगरी केही मानिस पढ्दै खान्छन् । यसो गर्दा खानाका साथै अन्य कुरामा पनि ध्यान जाने भएकाले आवश्यकभन्दा बढी मात्रामा खाइन्छ भने खानालाई राम्रोसँग नचपाई निलिन्छ । सही पाचनका लागि खानालाई राम्रोसँग चपाएर मात्र निल्नुपर्छ ।कम खाने तथा एकैपटकमा धेरै नखानेखाना खाँदा असुरक्षित तरिका अपनाउनुहुँदैन । यसकारण कुनै खानेकुरा आफ्नो डाइटबाट गायब गर्ने । आफूलाई तौल बढेजस्तो लागे बिस्तारै–बिस्तारै मोटोपन घटाउनुपर्छ । तीव्र गतिमा तौल घटाउने प्रयास गर्नुहुँदैन । यसले स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पुर्‍याउँछ । यसैगरी एकैपटक धेरै खाने बानी हटाउनुपर्छ । भोक लागेका बेलामा स्वादका लागि भन्दा पनि स्वास्थ्यलाई ध्यान दिएर खाना खानुपर्छ । तनावमा भएका बेलामा पनि आवश्यकभन्दा बढी खाइन्छ । स्न्याक्समा पनि स्वस्थकर चीज खानुपर्छ ।व्यायाममा ध्यान दिनुशारीरिक रूपमा सक्रिय नहुनु स्वास्थ्यका दृष्टिले हानिकारक हुन्छ । बढी क्यालोरी तथा कोलेस्ट्रोल, वृद्धि गर्ने चिल्ला खानेकुरा खाइने भएकाले त्यसको सन्तुलनका लागि पनि शारीरिक व्यायामको आवश्यकता पर्छ । शारीरिक अभ्यास नगर्दा यी चीज फ्याटका रूपमा शरीरमा जम्मा हुन्छ । एक स्पोट्र्स मेडिसिनका अनुसार मोटा मानिसले कम्तीमा पनि साताभर १ सय ५० मिनेट अर्थात् दिनको २२ मिनेट व्यायाम गर्नुपर्छ । एरोबिक्स, जगिङ, वाकिङ, रनिङ आदि व्यायाम तथा योग गर्नु उपयुक्त हुन्छ । व्यायाम तथा योग गर्दा हर्टएट्याक, उच्च रक्तचाप एवं मधुमेह नियन्त्रणमा रहन्छन् ।समझदारीबाट खरिदभान्सा तथा फ्रिजमा धेरै दिनदेखिका बासी खानेकुरा राख्नु हुँदैन । धेरै दिनसम्म राखिएका खानेकुरा खाँदा बेफाइदा हुन्छ । दिनहुँ बाहिर हिँडडुल गर्दा तरकारी तथा फलफूल खरिद गर्न सकिन्छ । यसो गर्दा ताजा खानेकुरा खान सकिन्छ । मोटोपन गम्भीर स्वास्थ्य समस्याको कारण भएकाले तौल बढेको महसुस भए सतर्कता अपनाउनुपर्छ । खानपानको सही तरिका नै मोटोपन कम गर्ने प्रमुख उपाय हो ।महत्वपूर्ण तथ्यखराब पोषण, कम व्यायाम तथा सस्तो बोसोयुक्त खानेकुरा मोटोपनको मुख्य कारण हो । यसका अतिरिक्त कुनै औषधि, तनाव, निद्राको कमी तथा वंशानुगत कारणले पनि कसैकसैलाई मोटोपन हुन्छ ।-    साधारणतया मानिसहरू खाना खाएजति शारीरिक श्रम वा व्यायाम गर्दैनन् । समयमै सुत्ने तथा उठ्ने रुटिन पनि कमैको हुन्छ । यसका साथै काम गर्ने तरिका, उठबस गर्ने तरिकाले पनि यसमा असर पार्छ । महिलाहरू आफ्नो स्वास्थ्यको त्यति परबाह गर्दैनन् । नियमित खानपान, आराम तथा पूर्णनिद्राको वास्ता गर्दैनन् ।-   गर्भावस्था शिशु तथा आमा कमजोर हुँदा पनि ओबेसिटीको समस्या बढ्छ । महिलाले स्वस्थ बच्चा जन्माउन आवश्यकभन्दा बढी मात्रामा खानेकुरा खान्छन् ।- शरीरमा ओबेसिटी भए–नभएको बडी मांस इन्डेक्स (बीएमआई) बाट थाहा पाइन्छ । बीएमआई २५ भन्दा बढी भए त्यस्ता मानिसलाई ओबेसिटीको श्रेणीमा राख्न सकिन्छ । फास्टफुडको सेवन तथा व्यस्त जीवनशैलीका कारण फिजिकल्ली इनएक्टिभ भइन्छ । यसले गर्दा पेट तथा वरपरको अंगको बोसो बढ्छ । 

नारी संवाददाता , श्रावण २७, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

गर्भधारण गर्नुअघि

गर्भावस्थामा महिलाले आरामका साथै खानपानमा पनि ध्यान दिनु आवश्यक छ । कतिपय महिलालाले गर्भधारणको सुरुमै स्वास्थ्यमा ध्यान दिनुपर्छ भन्ने कुरालाई त्यति वास्ता गर्दैनन् । महिलाले गर्भधारण गर्नुअघि पनि आफ्नो स्वास्थ्यमा ध्यान दिनुपर्छ ।

नारी संवाददाता , श्रावण २४, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

वर्षा र स्वास्थ्य

यो मौसममा दूध चियाभन्दा पनि अदुवा, तुलसी, पुदिना वा कालो नुनको हर्बल चिया फाइदाजनक हुन्छ । यस्तो चियामा एन्टिब्याक्टेरियल गुण हुन्छ । आफूलाई मन पर्ने तरकारी तथा कुरिलोको सुप पिउनु लाभदायक हुन्छ ।

नारी संवाददाता , श्रावण १७, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिला स्वास्थ्य र महिनावारी

तपाईंको महिनावारीमा भएको गडबडीको कारण मधुमेहको औषधि हो होइन भन्ने विषयमा यसै टिप्पणी गर्न सकिँदैन । सामान्यत: त्यस्तो औषधि इन्सुलिन सेन्सेटिभ भएकाले यसले अण्डाशयको काम राम्रो गराउने र महिनावारी नियमित गराउन मद्दत गर्छ ।

डा.बालकृष्ण शाह, श्रावण ११, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

स्वस्थ हाँसो र मुस्कानको महत्त्व

जसरी सितार/गितारको तार एउटा औंलाले मात्र चलाउँदा वरपरको वातावरण झंक्रित हुन्छ त्यसैगरी जोडले हा...हा..हा.. गरेर हाँस्दा टाउकोदेखि पैतालासम्मका अङ्ग र कोषिका फुर्तिला हुन्छन् । हाँस्दा छाला, मांसपेशी, नसा, रक्तनली आदिमा प्रशस्त रक्तसञ्चार हुन्छ । अक्सिजन पूर्ति हुनुका साथै शरीरमा फुर्ती बढ्छ ।

डा. प्रकाश बुढाथोकी, असार २९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

रुनु लाभदायक

मानिस दु:खका कारण रुँदा शरीरमा विषाक्त पदार्थ बन्न थाल्छ । यस्तो अवस्थामा त्यो विषाक्त पदार्थ आँसुमार्फत बाहिर निस्कन्छ ।

नारी संवाददाता , असार २८, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

तीसपछिको तयारी

३० वर्षपछि महिलाहरूको फिटनेससित सम्बन्धित समस्या पनि देखापर्छ । त्यसमा आमसमस्या हो–तौल बढ्नु । ३० देखि ३५ वर्ष पुगेपछि तौल बढ्न थाल्छ । यो समस्या प्राय: अनियमित दिनचर्याका कारणले सिर्जना हुन्छ ।

नारी संवाददाता , असार २१, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिनावारीमा प्याडको विकल्पमा कप

विज्ञहरूका अनुसार महिनावारी प्याडको विकल्पमा कप उपयुक्त हुन्छ । प्याडको प्रयोगले महिलाको स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ । प्याड प्रत्येक चार घन्टामा फेर्नुपर्छ, महिलामैत्री शौचालय नहुँदा प्याडको प्रयोग सहज छैन ।

नारी संवाददाता , असार १३, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पीडाविरुद्ध लड्ने सूत्र

मांसपेशी, जोर्नी तथा ढाडको हड्डीको पीडा आज पनि ठूलो समस्याका रूपमा छ । धेरै मानिस यो समस्याबाट पीडित छन् ।

नारी संवाददाता , असार ४, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

स्वास्थ्यका लागि भिन्डी

भिन्डीमा पाइने फोलिक एसिड तथा भिटामिन बी–९ का कारण गर्भवती महिलाले यसको नियमित उपयोग गर्नुपर्छ ।

नारी संवाददाता , जेष्ठ २५, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

स्किन केयरको परीक्षण

सामाजिक जागरुकताका लागि सञ्चालित उक्त कार्यक्रममा छाला तथा चर्म रोग, अनुहारको चाउरी, मुसा, दाग–धब्बाहरू, जन्मजात दागहरू, केश झर्ने नङका समस्या, कस्मेटिक समस्या, नाक मिलाउने, स्तन घटाउने वा बढाउने, कानको उपचारका साथै लेजर विधिद्वारा ट्याटु तथा छालासम्बन्धी सम्पूर्ण सेवा प्रदान गरिएको थियो ।

नारी संवाददाता , जेष्ठ २४, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --