विदेश

अभियानमा दृढता

साँचो समानता र सशक्तीकरणमा दृढ यस्ता महिला जो आफ्नो व्यक्तिगत जीवनका रुचि एवं चाहनालाई बेवास्ता गर्दै समाज परिवर्तनमा आफ्नो समय, सीप, श्रम र शक्ति लगानी गरिरहेका छन् । आफ्नो लक्ष्यमा लागिपरिरहेका यी महिला वास्तविक हिरोज लाग्छन् । रोल मोडल बन्न जमिन–आकाश नै जोड्नुपर्छ अर्थात् ठूलो काम नै गर्नुपर्छ भन्ने छैन । आफ्नो क्षेत्रमार्फत पृथक् र सिर्जनात्मक कामलाई निरन्तरता दिन सके परिवर्तन सम्भव छ भन्ने उदाहरण बनेका यी महिला वास्तवमै प्रेरणाका स्रोत हुन् ।दक्षिण अमेरिकी मुलुक निकारागुवा, कोन्डेगाकी १६ वर्षीया मारिया फर्नान्डा पिनेडा कालेरोले टिनएजमै गर्भवती हुने युवतीहरूको सशक्तीकरण अभियानमा सफलता हासिल गरेकी छिन् । ११ वर्षको उमेरदेखि नै बर्न टु फ्लाई (नासी पारा भोलार) नामक अभियानको सुरुवात गरेकी मारियाको मुलुक निकारागुवामा २७ प्रतिशतभन्दा बढी युवती किशोरावस्थामै गर्भवती हुन्छन् । सुरुमा मारिया महिला अधिकार, सशक्तीकरण, महिला हकहितजस्ता कुराबाट अनभिज्ञ थिइन् । उनले क्रमश: आफ्नो संस्कृति माचिस्मो, स्कुलमा भोगेका दुव्र्यवहार साथै सौतेले बाबुबाट भोग्नुपरेको विभेदजस्ता कुरा उनलाई गम्भीर लाग्न थाले । यद्यपि उनकी आमाले समेत मारियालाई के लाउने, के खाने, कुन खेल खेल्ने वा नखेल्ने भन्ने कुरामा बन्देज लगाउँथिन् ।नासी पारा भोलारमार्फत मारिया र उनका केही किशोरी साथीले यसअघि कसैले नगरेको यौनशिक्षा, लैङ्गिक मुद्दा तथा महिला अधिकारका मुद्दा अघि सारे । पहिले त्यही कुरा गर्दा मलाई लाज लाग्थ्यो, डर लाग्थ्यो, कसैले केही भनिदेला भन्ने चिन्ता हुन्थ्यो, तर अब म यति सशक्त भैसकेकी छु कि मलाई केही कुराले छुन सक्दैन–मारिया भन्छिन्–कुनै पनि कुरा म आफूमा हावी हुन दिन्न । सन् २०१५ सम्ममा नासी पारा भोलारमा ८४ जना किशोरी आबद्ध भैसकेका थिए । हाल यो संख्या बढेर अझ माथि पुगेको छ । उनीहरूको काम १३ देखि १६ वर्ष उमेर समूहका किशोरीलाई भर्गवती हुनबाट रोक्नु तथा यौनशिक्षाका साथै चेतना फैलाउनु हो । चुनौतीसँग लड्न मन पराउने स्वभावकै कारण सिभिल इन्जिनियरिङ अध्ययनरत मारिया भन्छिन्–यो अभियानमा नलागेकी भए थाहा छैन अहिलेसम्म म कतिवटा सन्तानकी आमा बनिसकेकी हुन्थें । मेरा कतिवटा सन्तान खान नपाएर वा शिक्षाको अभावमा मरिसक्थे ? मेरो मात्र के कुरा मेरो देशका थुप्रै किशोरीको यस्तै दुर्दशा हुन्थ्यो म कल्पना मात्र गर्न सक्छु ।अंकारा, टर्कीकी २० वर्षीया गोज्डे डेमिरब्लेक त्यहाँका तेस्रो लिङ्गी (एलजीबीटीक्युएल) समुदायका लागि टर्किस संविधानमै अधिकार सुनिश्चित गराउने युवती हुन् । १५ वर्षको उमेरमा वुमन टु वुमन कार्यशालामा सहभागी भएपछि उनले मानव अधिकारका लागि संघर्ष गर्दै यो कदम चालेकी थिइन् । उक्त फोरममा गेहरूले आ–आफ्ना कथा सुनाएका थिए, गोज्डेले त्यहाँ स्पेसल अवार्ड प्राप्त गरेकी थिइन् । त्यहीँबाट उत्प्रेरित पत्रकारिताकी यी छात्रा सोसल साइटलगायत काओस एलजी वेबसाइटमा समेत लेखनमार्फत तेस्रो लिङ्गीहरूको अधिकारको वकालत गर्न थालिन् । टर्कीमा गेहरूलाई अत्यन्तै हेयभावले हेरिने र चरम दुव्र्यवहार गरिने कुरा गोज्डेले बुझ्दै गइन् । यी बायोसेक्सुअल युवती उक्त समुदायको अधिकारलाई टर्कीको संविधानमै सुनिश्चित गर्न सफल भइन् । गोज्डे भन्छिन्–अन्य बायोसेक्सुअल समुदाय जसले जस्तै इच्छा–आकांक्षा बोकेका हुन्छन्, तिनीहरू नै जसरी बाहिर आउनुपर्छ, मौनता तोड्नुपर्छ । हामी मानव हौं भन्ने तथ्यलाई पहिचान गरी आफ्नो अधिकारका पक्षमा लड्नुपर्छ ।नन्दीहिल, केन्याकी १९ वर्षीया क्यान्थिया मुहोन्जा छोरी पढाऔं–छोरासरह अभियानकी अभियन्ता हुन् । ११ वर्षको उमेरमै एचआइभी एड्सका कारण आमा गुमाएकी यी युवती नन्दीहिलस्थित मामाघरमा पालिएकी हुन् । उनलाई स्कुल जान अत्यन्तै मन पर्ने तर पैसा र घरायसी कामको बोझका कारण अनुकूल वातावरण नमिलेपछि आफैले दु:ख गरी प्राप्त गरेको ग्लोबल फन्डको छात्रवृत्तिमा पढ्न थालिन् । ग्लोबल फन्ड वुमन ग्यारेन्टर अकिली दादामा संलग्न भएपछि उनी शैक्षिक अभियन्तामा दरिइन् । क्यान्थियाले राजधानी नैरोबीदेखि उनको गाउँ नन्दीहिलसम्मका हजारौं युवतीका लागि समान शिक्षाका थुप्रै कार्यक्रम चलाइन्, घरदैलो कार्यक्रम गरिन् ।केन्याका २५ प्रतिशतभन्दा बढी युवती शिक्षाबाट वञ्चित रहेको तथ्य उल्लेख गर्दै क्यान्थिया भन्छिन्–शिक्षा नै एउटा यस्तो अस्त्र हो जसले तपाईंलाई मानव बनाउँछ र अरूप्रति पनि मानवीय व्यवहार गर्न सिकाउँछ । म त्यही मानव अधिकारका पक्षमा लडिरहेकी छु । डेमोक्राटिक रिपब्लिक अफ कंगोस्थित उभिराकी २६ वर्षीया अमिना मारी ग्रेस सफी महिलालाई मात्र होइन हरेक मानवका लागि मानव अधिकार आवश्यक छ भन्ने सिद्धान्तमा लड्दै आएकी योद्धा हुन् ।ब्रह्माण्डको उत्तरी भेगका ८० प्रतिशतभन्दा बढी महिला द्वन्द्वबाट ग्रस्त छन् । यही भेगमा पर्ने कंगोमा महिला र मानव अधिकारका लागि लडिरहेकी अमिना पेसाले वकिल हुन् । म महिलाको मात्र नभएर सम्पूर्ण कंगोबासीको अत्मसम्मानका लागि लडिरहेकी छु–अमिना भन्छिन्–जब सबैले यो अधिकार पाउँछन् महिलाहरू आफै सशक्त हुन्छन् ।सोफाद नामक संस्थाकी कार्यक्रम म्यानेजर अमिनाले यही संस्थामार्फत विधवा, किशोर–किशोरी, सीमान्तकृत महिला, बलात्कृत तथा घरेलु हिंसापीडितका लागि काम गरिरहेकी छिन् । पुरुषका अगाडि महिलाले बोल्नु हुँदैन भन्ने संस्कारविरुद्ध हजारौं पुरुषको भीडमा बुलन्द आवाज उठाउने अमिनालाई कंगोभर क्रान्तिकारीका रूपमा चिनिन्छ । खानाको मात्र नभएर अधिकारको भोकमरीबाट समेत ग्रस्त कंगोमा अमिनाले जसरी काम गर्नु सहज कुरा होइन । अमिना भन्छिन्–चुनौती चिर्ने बानी परेको छ । मानव अधिकार र आत्मसम्मान प्राप्त गरेको पल मेरा लागि सर्वाधिक सुखद् हुनेछ ।मिलिका पेत्रोभिक सर्बियाकी २३ वर्षीया किशोरी हुन् । मिलिका महिलाहरूविरुद्ध हुने हिंसा तथा विभेदलाई चिर्न सफल भइन् । २ दशमलव ४ प्रतिशत रोमा समुदायका युवती स्कुल जाने र तीमध्ये कम संख्यामा मात्र कलेज भर्ना हुने ट्ेरन्ड बदल्न प्रयासरत यी युवतीको कामले सर्बियामा परिवर्तन ल्याइसकेको छ । मिलिका सर्बियाका ग्रामीण क्षेत्रमा नि:शुल्क शिक्षा, प्रौढ शिक्षालगायत नि:शुल्क कानुनी परामर्श दिने काममा दिनरात खटिन्छिन् ।सर्बियामा संस्कार र जातीय कारणले रोमा समुदायका महिला तथा किशोरीहरू विभेद र हिंसा खेप्न बाध्य छन् । स्वास्थ्य, शिक्षा, जागिर–व्यवसाय, अधिकारलगायतका कुरामा विभेद बेहोरिरहेको रोमा समुदायमा मिलिकाको कामकै कारण ठूलो परिवर्तन आइसकेको छ । पिछडिएको तथा सीमान्तकृत रोमा समुदायका महिलाहरू सुसूचित हुनु जरुरी छ, अन्याय र हिंसा भएको खण्डमा कहाँ खबर गर्ने, कोसँग सहयोग माग्ने ? मिलिका भन्छिन्–उनीहरूमा चेतना जगाउनु प्रमुख कुरा हो । आफ्नो अधिकार पहिचान गराउनु तथा त्यसको उपभोग गर्नसक्ने बनाउनु मेरो गन्तव्य हो ।आर्किया बेलोत मोरक्कोकी भूमिअधिकारकर्मी हुन् । संसारमा ७५ प्रतिशत जमिन पुरुषको स्वामित्वमा रहेको र अधिकांश महिला भूमिहीन तथा सम्पत्तिहीन भैरहेको अवस्थालाई नजिकबाट नियालिरहेकी आर्किया मोरोक्कोको भूमिनीति बदल्न थुप्रै दशकदेखि प्रयासरत छिन् ।६९ वर्षीया बेलोत मोरोक्कोमा बाबुको नामबाट सीधै छोराको नाममा जग्गा पास गरिने र पैतृक सम्पत्तिमा छोरीको कुनै अधिकार नहुने नीतिका विरुद्ध संघर्षरत छिन् । उनले भूमिमा महिलाको अधिकारका लागि हालसम्म थुप्रै अभियान, धर्ना, जुलुस, तालिम, कार्यशाला चलाइसकेकी छिन् । आर्थिक रूपमा सबल भए मात्र महिलाहरू पूर्णरूपमा सशक्त हुन सक्छन्–आर्किया भन्छिन्–जबसम्म महिलाको नाममा सम्पत्ति हुँदैन तबसम्म हामी महिला न त पहिलो दर्जामा पुग्छौं न त हाम्रो कुनै निर्णय नै मान्य हुनेछ, तसर्थ सम्पत्तिमाथिको अधिकार महिला सशक्तीकरणको पहिलो खुड्किलो हो । 

लक्ष्मी भण्डारी थापा, असार २७, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सबैकी प्रिय एलेन डिजेनेरस

एलेनको कार्यक्रममा एकपछि अर्को हृदयविदारक कथा आइरहन्छ । यस्तै अर्का बालक टेइट एन्डर्सनको कथाले पनि सिंगो विश्वलाई नै भावुक बनायो । मुटुको बायाँ भेन्ट्रिकलबिना जन्मिएका एन्डर्सनको बाल्यकाल निकै कष्टपूर्ण थियो । नाजुक आर्थिक अवस्थाका कारण उनको शल्यक्रिया पनि हुन पाइरहेको थिएन ।

विभु लुइटेल, असार ११, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

रक्षाकवच बने महिला

भारतीय रक्षामन्त्री निर्मला सीतारमण स–साना व्यवहार निर्वाह गर्नेदेखि लिएर विशाल राष्ट्र भारतको सुरक्षा प्रबन्ध मिलाउने र तिनको व्यवस्थापन गर्नेसम्मको काममा उत्तिकै पोख्त छिन् । ३ सेप्टेम्बर २०१७ मा भारतकी प्रथम महिला रक्षामन्त्री बन्न सफल निर्मला भारतीय जनता पार्टीका तर्फबाट आन्ध्रप्रदेश र कर्नाटकको सभासद, पार्टी प्रवक्ता हुँदै सन् २०१४ मा उद्योग तथा वाणिज्य मन्त्री बन्न सफल सीतारमण एक सन्तानकी आमा हुन् ।

नारी संवाददाता , चैत्र १४, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

विश्व चर्चित व्यक्तिको प्रेम र विवाह

प्राणी जगत्मा प्रेम अपरिहार्य मानिन्छ । अझ मानव समाजमा प्रेमको महत्वको कुरा गरिसाध्य छैन । एउटा भनाइ छ–‘कसैको गहिरो प्रेमबाट शक्ति मिल्छ, कसैलाई गहिरो माया गर्दा साहस मिल्छ ।’ विश्वमा प्रेममा नपरेका मानिस भेट्न मुस्किलै छ । सानो वा ठूलो जुनसुकै मानिस प्रेममा परिरहेको हुन्छ ।

नारी संवाददाता , फाल्गुन २, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

विदेशमा संस्कृति धान्ने ध्येय

घरभित्र प्रयोग गरिने भाषा, भान्सामा पाक्ने परिकार, आफ्नै हातले बालबालिकालाई सजाउँदै लगाइदिने पहिरन वा अन्य शृंगार आदि महिलाको निर्णयमा भर पर्ने कुरा हुन् । डायस्पोरामा जागिर अनि घरधन्दा सन्तानको लालनपालन गरेर पनि सामाजिक कार्यमा नेपाली महिलाको सहभागिता बाक्लै देखिन्छ । नेपालमा दु:ख पर्दा होस् वा विदेश पुगेका नेपालीलाई दु:ख पर्दा नेपालीहरूलाई एकजुट बनाई सहयोग जुटाउन महिलाहरूकै पहल रहँदै आएको पाइन्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, पुस ११, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

मामा मुभमेन्ट

सन् १९८३ मा नेदरल्यान्डको आम्स्ट्रड्याम सहरको कुनै एक घरको भान्सा टेबलबाट सुरु भएको हो– मामा क्यास अभियान । स्थानीय ५ जना महिला अधिकारकर्मी जो स्वयं पैसाको शक्तिबाट निकै टाढा थिए, ले प्रारम्भ गरेको यो अभियान केही दिनभित्रै करोडौं महिलामा पुग्न सफल भयो ।

नारी संवाददाता , भाद्र १५, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

मल्टिनेसनल महिला जसले संसार हाँक्छन्

संसारका हरेक कुनामा आफ्नो ब्रान्ड–बर्चस्व जमाउन सफल मल्टिनेसनल कम्पनी कसको नेतृत्व क्षमता एवं विचारबाट चल्छ होला ? धेरैमा यस्तो उत्सुकता हुनसक्छ । सिर्जनशील, कर्मठ, परिश्रमी र कार्यदक्षताजस्ता चीज विशेषत: पुरुषमा बढी हुन्छन् भन्ने पुरातन मान्यता विपरीत पछिल्लो समयमा महिला पनि यी कुरा र काममा अब्बल दरिँदैछन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण १६, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

फस्ट लेडी मेलानिया

चुनाव प्रचार अभियानका क्रममा श्रीमान् डोनाल्ड ट्रम्पमाथि यौन शोषणको आरोप लागेको थियो । त्यो समयमा मेलानियाले ट्रम्पको बचाउ गरेकी थिइन् ।

नारी संवाददाता , चैत्र २२, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

मिस वल्र्ड २०१६ को ताज पियर्टो रिकोकी स्टेफनीलाई

‘मिस वल्र्ड २०१६’ को ग्राण्ड फिनालेमा पियर्टो रिकोकी स्टेफनी डेल भाल डियाजले विश्व सुन्दरीको ताज आफ्नो शीरमा सजाउन सफल भएकी छिन् । गत आइतबार १८ डिसेम्बर राति सम्पन्न अमेरिकाको म्यारिल्याण्डस्थित एमजिएम नेसनल हार्बरमा सम्पन्न ६६औं संस्करणको विश्व सुन्दरी प्रतियोगितामा पाँच फिट आठ इन्च उाचाईकी १९ वर्षिया स्टेफनीले विश्वका अन्य एक सय १६ जना सुन्दरीहरुलाई पछि पार्दै यस पटकको मिस वल्र्ड विजेताका रुपमा आफूलाई प्रस्तुत गर्न सफल भएकी हुन् ।

नारी संवाददाता , पुस ४, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

घुम्टोभित्रका हीरा

मुसलमान परिवेशयुक्त बंगलादेश महिलाका लागि सहज छैन । महिलाहरू हरेक क्षेत्रमा व्यावसायिक रूपमा अघि बढ्न धर्म बाधक बनेको

झरना नहर्की, लक्ष्मी भण्डारी थापाचैत्र २, २०७१

-- पुरै पढ्नुहोस् --

संसारले नचिनेकी साकिरा

सन्तान जन्माएपछि कोलम्बियाली पप गायिका एवं नर्तकी साकिरा इजाबेल मुबारक रिपोलको खुसीको ठेगाना छैन ।

जितेन्द्र साह, पुस १, २०७१

-- पुरै पढ्नुहोस् --