बहस

प्रदूषणले स्वास्थ्य र सौन्दर्यमा पार्ने असर

हिजोआज सहर प्रदूषित हुँदैछ । सरकारी तथा गैरसरकारी स्तरमा विविध किसिमका प्रदूषण विराधी अभियान चल्दै आए पनि हालसम्म प्रदूषणबाट मुक्ति सपनाकै कुरा हुँदै आएको छ । पुल–पुलेसा, बाटोघाटो तथा ढल निर्माणको क्रम तीव्र बन्दै गएका सहरी क्षेत्रहरू अहिले धूलाम्य देखिन्छन् । सहरका बोटबिरुवा तथा तिनका पातमा समेत धूलोको खात देखिन्छ । यसमा फोहोर व्यवस्थापनको फितलो कार्यले प्रदूषण वृद्धिलाई नै मलजल गरेको छ । मानिसको शरीरमा लाग्ने ५० प्रतिशतभन्दा बढी रोगको कारण बाहिरी वातावरण एवं प्रदूषण हो भन्ने तथ्य सार्वजनिक भएको धेरै भएको छैन । प्रदूषणका कारण छालाको संक्रमण मात्र बढ्छ भन्ने लागे पनि यसले शरीरको भित्री भागमा समेत असर पुर्‍याउँछ । सन् २०१० को तेस्रो जनगणनाको जर्नल अफ जियोग्राफी रिपोर्टको भोल्युम–८–१० का अनुसार काठमाडौं उपत्यकामा बढ्दो भवन निर्माण, सवारीसाधनको चाप तथा अव्यवस्थित फोहोरका कारण वातावरण प्रदूषण वृद्धिमा थप सहयोग पुगेको छ । त्यसका अतिरिक्त कलकारखाना मात्र होइन कमर्सियल रूपमा खुलेका होटल, रेस्टुराँलगायत निजी घरहरूमा पकाइने खानाबाट निस्कने धूवाँसमेत प्रदूषणको कारक मानिन्छ । यसै विषयमा नारी बहसमा सम्बन्धित क्षेत्रका विज्ञहरूले आ–आफ्नो धारणा व्यक्त गरेका छन् :  प्रा.डा.सविना भट्टराईड्रमाटोलोजिस्ट, केएमसी अस्पतालप्रदूषणमा इन्धन, धूवाँ, काठ बाल्दा आउने कार्बन, धूलो, कारखानाबाट निस्कने केमिकलयुक्त मुस्लो, खेतीजन्य जमिनमा प्रयोग गरिने कीटनाशकबाट निस्कने बाफ आदि पर्छन् । यिनै कारणले वातावरणीय प्रदूषण फैलन्छ । यी विविध कारणले एक किसिमको हानिकारक ‘रियाक्टिभ अक्सिजन स्पिसिज’ उत्पादन हुन्छ जसले गर्दा छालाका कोशिकाहरू बिग्रने मात्र नभई नष्टसमेत हुनसक्छन् । यति मात्र नभएर छालाको सबैभन्दा बाहिरी सतहलाई पनि असर पारिरहेको हुन्छ । छाला शरीरको सबैभन्दा ठूलो र संवेदनशील अंग हो । यस्तो प्रदूषणले कोशिकामा मात्र नभएर समग्र छालामै सुख्खा हुने, चिलाउने, बिबिरा आउने, चर्कने आदि समस्या निम्त्याउँछ । यसले पार्ने दीर्घकालीन असरका रूपमा उमेर अगावै चाउरीपन, दाग–धब्बा डन्डिफोर आदि निस्कनुका साथै केशलाई पनि सुख्खा र रुखो बनाउँछ । समस्या समाधानका लागि दिनहुँ दुई पटक फेसवास गर्ने, बाहिर हिँड्दा मास्क, स्कार्फ, चस्मा आदि लगाएर हिँड्ने । घामबाट जोगिन सन प्रोटेक्सन क्रिम तथा मोइस्चराइजर प्रयोग गर्ने । प्रशस्त पानी पिउने बानीका साथ फलफूल एवं तरकारीको उचित प्रयोगले छालाका कोशिकाहरूलाई पुनर्जीवित गर्छ ।विद्या वनमाली प्रधानबरिष्ठ वायुमण्डलीय वातावरण विशेषज्ञ, इसिमोडकाठमाडौंको वातावरण हेरेर, सुँघेर तथा अनुभूति गरेर सहजै थाहा पाउन सकिने भैसकेको छ । मनसुन सकिँदै गयो, जाडो दिन आउने क्रममा वर्षा पनि कम हुने भएकाले प्रदूषणको प्रभाव अझ बढी महसुस हुँदै जान्छ । यसो हुनुको मुख्य कारण काठमाडौंको भौगोलिक बनावट पनि हो किनभने काठमाडौं कचौराजस्तो आकारको भएको हुनाले प्रदूषण बाहिरिन कठिन छ । बढ्दो जनसंख्या तथा सडक र त्यसमा देखिने धूलो अनि सवारीसाधनको चापका कारण काठमाडौं विगतको तुलनामा बढी प्रदूषित हुँदै गएको छ । प्रदूषणको अर्को कारण भनेको यहाँ सञ्चालित इँटाभट्टा हुन् जुन जाडोमा बढी चल्छन्, यस्ता भट्टाको प्रदूषण जिकज्याक टेक्नोलोजीका कारण करिब आधा घट्दो छ । सहरमा ओजोनको समस्या कमै हुन्छ किनभने यो खुलास्थानमा बढी हुन्छ । सवारी साधनबाट निस्कने प्रदूषणले वायुमण्डलमा हुने अक्सिजनसँग रियाक्सन भएर ओजोन बन्छ । जुन एकैपटकमा बन्दैन, पटक–पटक गरेर बन्छ । प्रदूषण दुई प्रकारका हुन्छन् : पहिलो ग्यासेस पोल्युटेन्ट जसमा ओजोन, एनओएक्स, एनओटु, एसओएक्स आदि पर्छन् भने अर्को ग्यास नभएका कणहरू जस्तो ब्ल्याक कार्बन, पार्टिकुलेट म्याटर आदि । स–साना कणहरूले नाकका माध्यमबाट भित्र गएर फोक्सोसम्म असर पुर्‍याउँछन् । अहिले हाम्रो सहरी क्षेत्रको वातावरणीय प्रदूषण भनेको पार्टिकुलेट म्याटर नै हो । यो समस्या कम गर्न सुरुदेखि अन्त्यसम्म सडक पिच हुनुपर्‍यो, सवारीसाधन र फोहोरलाई व्यवस्थित गर्नुपर्‍यो भने सरकारी तहबाटै विद्युतीय सवारीसाधनलाई प्रोत्साहित गर्नुपर्छ । जाडो बढ्दै जाँदा बाटोबाटोमा प्लास्टिक बालेर तापेको देखिन्छ । यसले स्वास्थ्यमा ठूलै नकारात्मक असर पार्छ । धूलो–धूवाँ हाम्रो छाला, केश, आँखा आदिमा पर्दा त्यसले हाम्रो सौन्दर्यलाई समेत असर पारिरहेको हुन्छ ।डा.रूपक घिमिरेछाला रोग विशेषज्ञप्रदूषणमा धूलो, धूवाँ आदि विविध कुरा हुन्छन् । धूवाँमा पनि कलकारखानाबाट निस्कने धूवाँ, सवारीसाधनबाट निस्कने धूवाँ, इँटाभट्टाबाट निस्कने धूवाँमा फरक–फरक केमिकल हुन्छन् । स्थान, समय एवं मौसमअनुसार निस्कने प्रदूषण फरक–फरक हुनसक्छन् । प्रदूषणका कारण छाला रातो हुने, चिलाउने, बिबिरा आउने, डाबरहरू निस्कने, पानी फोका आउने विविध समस्या निम्तिन सक्छन् । प्रदूषणका कारण हाम्रो ओजोन लेयर घट्दै गएको छ, यसले गर्दा घामबाट आउने विकिरण, विशेषगरी अल्ट्रा भ्वाइलेट रेज (युभीसी) ले गर्दा छालामा नकारात्मक असर पर्नुका साथै क्यान्सरसम्म हुनसक्छ जुन प्रदूषणका कारण हुने दीर्घकालीन असर हो । हाम्रो जस्तो सहरमा यसबाट जोगिन मास्क प्रयोग गर्ने, बिहान घरबाट निस्कनुअघि सनस्क्रिन लगाउने, बेलुका घर फर्किसकेपछि अनुहार धुने र मोइस्चराइजर लोसन लगाउने, खानामा पानी एवं फलफूलको मात्रा बढाउने तथा छाता बोकेर हिँड्ने काम आदि गर्नुपर्छ । हरि कुँवरविभागीय प्रमुख वातावरण व्यवस्थापन विभागकाठमाडौं महानगरपालिकाहामीले दैनिक रूपमा सहर सफा राख्न बाटोघाटो सरसफाइ गर्ने त छँदैछ, विविध कारणले निस्कने धूलो बढारेर, साबेल वा बु्रमरद्वारा उठाउने कामसमेत गर्दै आएका छौं । हामीसँग एउटा बु्रमर छ, खरिद प्रक्रियामा ५ वटा छन् जुन २ महिनाभित्र आइपुग्छन् । वायुमा आएको धूलो, चिस्यानका कारण उत्पादन हुने धूलो, बिरुवाको पातमा टाँसिएको धूलो आदिलाई दैनिक रूपमै टाइम टेबल मिलाएर जेट मेसिनद्वारा झार्ने र सफा गर्ने काम गरिरहेका छौं । यसपटकको वर्षा सिजनमा सिसडोल सडक अवरुद्ध भएकाले फोहोर संकलनमा केही ढिलाइ भएको थियो तर अहिले नियमित रूपमा फोहोर उठिरहेको छ । फोहोरमैला व्यवस्थापन ऐन २०६८ को दफा ३८ कसुरअनुसार दफा ३९ को सजायको व्यवस्था छ । सोहीअनुसार तोकिएको स्थानभन्दा अन्य स्थानमा फोहोर फाले सोहीअनुसार सजाय हुनसक्छ र धेरैलाई गरिसकिएको पनि छ । त्यसमा पनि यस्तो सजाय हुन्छ भन्ने जनचेतनाका लागि बेलाबेला माइकिङ, टेलिभिजन सूचना प्रसारण एवं पत्रपत्रिकामा सूचना प्रकाशनलगायत पर्चा–पम्प्लेट बाँड्ने काम गर्दै आएका छौं । काठमाडौं नगरपालिकासँग ८ वटा जेट मेसिन छन् जसले पाइपबाट पानीको फोहोरा हान्दै सडकलगायत बोटबिरुवा समेत सफा गर्छन् । अहिले बिहानपख मुख्य सडकहरू पखाल्ने कामसमेत हुँदै आएको छ ।सरिता बस्नेतगृहिणीसहरमा मात्र होइन अहिले घरभित्रै पनि धूवाँ–धूलोलगायत अन्य प्रदूषण बढ्दो छ । भान्सामै पनि खाना पकाउँदा निस्कने धूवाँमा हुने केमिकलका कारण आँखा पोल्ने, घाँटी खसखसाउने, खोकी लाग्ने मात्र नभई कहिलेकाहीँ स्किन एलर्जीसमेत हुन्छ । घरबाट निस्कने फोहोरको डंगुर कति दिनसम्म उठेको हुँदैन । अझ बाटो छेवैमा भएका घरका कोठा आज सफा गर्‍यो भोलि उत्तिकै फोहोर जमिरहेको पाइन्छ । महानगरपालिकाले धूलो–धूवाँ व्यवस्थित गर्ने कुनै उपकरण प्रयोग गरेर दीर्घकालीन योजना बनाउने हो भने यस्ता समस्या धेरै हदसम्म समाधान हुने थिए । घरभित्र पनि उपयुक्त डस्टबिन प्रयोग गर्ने, दिनहुँ घर–कोठा सफा गर्ने, कोलिन, फिनेल आदि प्रयोग गर्ने हो भने प्रदूषणबाट संक्रमण हुने विविध रोग रोकथाम गर्न सकिन्छ । गृहिणीहरू पनि सरसफाइ अभियानमा जुट्ने हो भने घर मात्र होइन टोलसमेत सफा हुन्छ । घरबाट निस्कने धेरै खालका फोहोरबाट कम्पोस्ट मल बनाउन सकिन्छ जुन अर्गानिक खाद्य वा तरकारी उत्पादनका लागि उपयोगी साबित हुनसक्छ ।  

लक्ष्मी भण्डारी थापा, मंसिर १९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिला कसरी सुरक्षित रहने ?

मुलुकमा महिला हिंसाका घटना बढ्दो क्रममा देखिन्छन् । दिनहुँजसो बाहिरिइरहेका बलात्कार तथा एसिड प्रहारका घटनाले समाज कतातिर धकेलिँदैछ आँकलन गर्न हम्मे–हम्मे परिरहेको अवस्था त छ साथै अब छोरीचेलीले समाजमा कसरी सुरक्षित रहने भन्ने चिन्ता पनि उत्तिकै बढ्दै गएको छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, कार्तिक २५, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पर्वको प्रभाव

चाडपर्व नजिकिँदै जाँदा हरेक जात–जाति, उमेर, समूह, पेसा वा व्यवसायका मानिसलाई यसको चटारोले छोप्छ । हाम्रा मौलिक चाड हरेकका लागि संस्कार, खुसी साट्ने मौका अनि सुस्ताउने समय भएका छन् अहिले ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, आश्विन २१, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

परिमार्जित र विकसित तीजका लागि के–कस्ता कुरा परिवर्तन गर्नुपर्ला ?

निराहार व्रतलाई म ठीक मान्दिन । यो स्वास्थ्यका दृष्टिले निकै हानिकरक छ । सुत्केरी आमा, ग्यास्ट्रिकका बिरामी तथा गर्भवतीहरूलाई यसले बढी असर गरिरहेको हुन्छ । परिवर्तन आफैंबाट सुरु गर्नुपर्छ । दूध, फलफूल तथा प्रशस्त पानी पिएर व्रत बस्नु उपयुक्त हुन्छ । हरेक क्षेत्रमा लैङ्गिक विषय उठेकाले अब श्रीमतीले श्रीमान्का लागि मात्र होइन श्रीमान्ले पनि श्रीमतीका लागि व्रत बस्नुपर्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, भाद्र २६, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलामैत्री बन्दै वित्तीय क्षेत्र

वित्तीय क्षेत्रमा महिलाको सहभागिता मात्र होइन महिलाका लागि सेवा–सुविधा पनि थपिँदै गएका छन् । महिला लक्षित विविध स्किम, योजना तथा सेवा नेपालका बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रमा क्रमिक रूपमा बढिरहेको पाइन्छ । नेपालमा संचालित सरकारी तथा निजी बैंकलगायत विभिन्न वित्तीय संघ–संस्थाहरूले फरक–फरक नाममा सुलभ बचत र राम्रो ब्याजदरमा नारी बचत खातामार्फत पनि यो क्षेत्रमा महिला सहभागिताका लागि उत्प्रेरित गरिरहेको पाइन्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण १०, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कार्यस्थलमा कार्यदक्षता

कार्यस्थलमा महिला कहिल्यै समान हुँदैनन्, यो मुद्दा नेपाल र नेपाली परिवेशमा नौलो होइन । कामकाजी महिलाका लागि यो प्रश्न गम्भीर र जटिल बन्दै गएको छ । यसले महिलाको व्यावसायिक जीवनमा पार्ने असर तथा प्रभावको आँकलन गर्न त्यति सजिलो छैन । परिणाम यसले महिला स्वयंलाई मात्र नभएर राष्ट्रनिर्माण र विकासमै नकारात्मक धक्का दिइरहेको छ । कार्यस्थलमा महिला किन समान छैनन्, यसको कारण के हो तथा यो समस्या समाधानका लागि के गर्न सकिन्छ ?

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण ९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलामाथिको बोझ कसरी कम गर्ने ?

गाउँका महिलामा अझैंसम्म पनि पुरुषको तुलनामा तेहोरो कामको बोझ छ । प्राय: पुरुष कामका सिलसिलामा विदेश जाने हुँदा उनीहरूको काम पनि महिलाले नै थेग्नु पर्ने बाध्यता छ । यस्ता घरका महिलाहरू भलै व्यावसायिक नहून् तर कामको चाप चौब्बर हुन्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, असार १९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलामा ग्लास सिलिङको असर

विशेषत: हिलारी क्लिन्टनको सक्रियतामा पश्चिमा मुलुकमा व्यापक चर्चामा रहेको ग्लास सिलिङ मुद्दा अब नेपालमा पनि उठाउनुपर्ने समय भैसकेको छ । अहिले नेपाली महिलाहरू पनि नीति निर्माण तहसम्म पुग्न प्रयास गरिरहेका छन् । महिलाहरू ग्लास सिलिङभन्दा माथि उठ्न नसक्नुका विविध कारण छन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, जेष्ठ ८, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

शून्य सहिष्णुता नीति

देशको मूल कानुन संविधानले नै यो विषयमा धेरै कुरा समेटेको छ । जस्तो महिलाको आर्थिक, सामाजिक, शैक्षिक एवं राजनीतिक पक्षबाट हुने हिंसात्मक गतिविधिलाई शून्य सहनशीलतामा लान नेपालको संविधान–२०७२ को धारा–३८ मा थुप्रै कुरा समेटिएका छन् । उदाहरणका लागि धारा–३८ को १ मा महिला जन्मिदैदेखि वंश हकमा संरक्षित गरिएको कुरा उल्लेख छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, चैत्र १३, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

ढिलो विवाहको परिणाम

जतिबेला शरीरमा बल, मनमा उत्साह र जाँगर तरोताजा हुन्छ त्यतिबेला हरेक कामका लागि आँट पनि आउँछ । उमेरमै बालबच्चा जन्माउँदा बेलैमा हुर्किन्छन् र समयमै फेमिली सेटल हुन्छ । मानसिक रूपमा पनि स्वतन्त्र महसुस गरिन्छ जसले आफूलाई शारीरिक एवं मानसिक रूपमा स्वस्थ अनि सुन्दर बनाउँछ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, फाल्गुन १४, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पेपर म्यारिज मोह

नेपालमा विदेश जानकै लागि विवाह गर्ने प्रचलन बढ्दो छ । प्रेम, सांस्कृतिक परम्पराद्वारा गाँसिने लगनगाँठो तथा विवाहका अन्य वैधानिक प्रक्रियाबिना नै कागजी विवाह गरेर विदेश पुग्ने लहड अहिले ह्वात्तै बढेको पाइन्छ । विशेषत: युवापुस्तामाझ झाँगिदै गएको यो प्रवृत्ति विदेश पुग्ने सरल माध्यम साबित हुँदै गएको छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, माघ १०, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --