बहस

दसैं किन सर्वाधिक महत्वको चाड ?

 हिन्दू परम्पराअनुसार थुप्रै चाडपर्व मनाइन्छ । हरेक पर्वका आ–आफ्नै महत्व तथा विधिविधान छन् र तिनलाई मनाउने तरिका पनि फरक–फरक छ । जनैपूर्णिमा, तीज, तिहार, होली आदि चाडपर्व पनि कम धुमधामका साथ मनाइँदैन तर दसैंको कुरै फरक छ । पर्वहरूका बीच दसैंलाई नै किन सर्वाधिक महत्वपूर्ण चाड मानियो त ?परम्परागत संस्कारअन्तर्गत हामीले मनाउने पर्वमध्ये दसैं विशेष र धेरै कुराको सुन्दर संमिश्रणयुक्त छ । दसैंले बालकदेखि वृद्धवृद्धासम्मलाई आ–आफ्नो भूमिका र आवश्यकतामा समेटेको छ । बालबालिका राम्रो लाउने र मीठो खाने अवसर मानेर दसैंमा रमाउँछन् भने वयस्कहरू वर्षभरिको कामको थकान मेटाउने, पारिवारिक घुमघाममा निस्कने, आफूलाई खुसी तुल्याउने कुरामा सहभागी हुने तथा आफन्त भेटघाट र टीका–आशीर्वाद ग्रहणलगायतका क्रियाकलापमा आफूलाई प्रफुल्ल महसुस गर्छन् । असत्यमाथि सत्यको विजयस्वरूप यो चाड मनाइनुले पनि छुट्टै अर्थ राख्छ । दसैंमा देवीको पूजा गरिने हुनाले नारीशक्ति अपरम्पार छ भन्ने कुरा प्रस्ट हुन्छ र अहिलेको युगमा हामी नारीलाई पनि धेरै हदसम्म प्रेरणा प्रदान गर्छ । यिनै सुन्दर संस्कार र चलनले दसैंलाई अन्य पर्वभन्दा विशेष बनाएको छ ।                                             -  सुष्मा शर्मा, सामाजिक अभियन्ता तथा पूर्वगभर्नर,                                                                 लायन्स क्लब, काठमाडौ हिन्दूहरूले मनाउने पर्वमध्ये विशेष मानिने दसैं आफैंमा पृथक् छ । दसैं मनाउने तरिका पनि निक्कै कलात्मक एवं फरक छ । लामो बिदा, ९ दिनसम्म नारी शक्तिको पूजा, मान्यजनबाट आशीर्वादसँगै टीका ग्रहण, मीठा परिकार अनि नयाँ पहिरन । यी र यस्ता अनेकौं क्रियाकलापले दसैंलाई अन्य चाडभन्दा फरक बनाएको हुनसक्छ । दसैंको अवसरमा संभ्रान्तदेखि विपन्न वर्गसम्ममा एकै प्रकारको खुसी देख्न सकिन्छ । सम्पूर्ण पीडा एवं कष्ट बिर्सदै प्रफुल्ल भएर सुखानुभूति गर्न र भ्रातृत्व प्रगाढ गर्न सहयोगी हुने भएकाले दसैंलाई अन्य चाडभन्दा बढी महत्व दिइएको हो ।                                                               - धर्ती सिंह गौतम, व्यवसायीसत्यको विजय भएको दिन, त्यो पनि नारीशक्तिको बलमा । दसैं मात्र यस्तो एउटा चाड हो जहाँ नौ दिन दुर्गा भवानीका रूपमा नारीको पूजा हुन्छ । महिषासुरजस्तो शक्तिशाली राक्षसलाई बध गर्न सक्ने अत्यन्तै शक्तिशाली नारीको महत्वलाई बुझेर दसौं दिनसम्म उनको महिमा गाउनु चानचुने कुरा होइन जसले नारीको अर्थ र महत्वको प्रतिनिधित्व गरेको छ । नारीका विभिन्न रूपको व्याख्यासमेत गरी पूजा गरिने दसैंमा नारीलाई शक्तिस्वरूपा मात्र होइन धनदौलत, विद्या, शक्ति, रूप, मोह, आकर्षण एवं क्रोधजस्ता भावयुक्त तथा अनेक रूप धारण गर्नसक्ने सर्वशक्ति बताइएको छ । नारीका विभिन्न कला, क्षमता तथा शक्तिको सम्मान एवं पहिचान गरी त्यसलाई स्वीकार गरिएको हुनाले यो पर्व विशेष महत्वको छ ।                                                     - मोमिला जोशी, साहित्यकारसदियौंदेिख चलिआएका हाम्रा सांस्कृतिक धरोहर धान्ने सबै पर्व उत्तिकै प्रिय छन् तर दसैं मात्र एउटा यस्तो पर्व हो जुन विविधताले भरिपूर्ण छ । दसैंमा फरक–फरक किसिमका क्रियाकलापमा सहभागी भएर विविध कार्य गर्नुपर्ने हुँदा हामीमा छुट्टै सामथ्र्य पैदा हुन्छ । दसैं सम्बन्धित धार्मिक ग्रन्थले मात्र नभएर व्यवहारले नै पनि नारीको स्थान उच्च छ । नारी शक्तिको पूजा गरिने, टीका–आशीर्वाद ग्रहण गरिने, काम, व्यवहार, तनाव सबै बिर्सिएर लामो समयसम्म खुसीमा मस्त रहन पाइने भएकाले पनि दसैं विशेष छ । दसैंमा हुने लामो बिदाले विद्यार्थीहरूमा छुट्टै किसिमको तरङ्ग पैदा गर्छ । जागिरे तथा व्यवसायीहरूका लागि पनि यही बेला हो आफूलाई सुस्ताउने अवसर प्राप्त हुने जुन अहिलेको व्यस्त जमानाका मानिसको आवश्यकता पनि हो । हिजोदेखि आजको परिवेशसम्म सुहाउँदो र व्यावहारिक भएकाले पनि दसैं अरू चाडको तुलनामा महत्वपूर्ण भएको हो ।                                   - कुमुद भट्ट छत्कुली, प्रिन्सिपल, हाइड एन्ड सिक प्रि–स्कुल दसैंमा टाढा–टाढाका आफन्तजन पनि समय निकालेर भेट्न आउँछन् । लामो समयदेखि रिस–ईष्र्या, द्वेष भए पनि यतिबेला सबै कुरा बिर्सिएर टीका–आशीर्वाद आदान–प्रदान गरिन्छ । यो मात्र यस्तो पर्व हो जुन लामो समयसम्म लगातार मनाइन्छ । यसभित्र विभिन्न विधि छन् जसका छुट्टाछुट्टै धार्मिक एवं सामाजिक महत्व र अर्थ छन् । दसैंका नौ दिनसम्म नारी शक्तिको पूजा हुन्छ । बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्मले हर्षोल्लासपूर्वक मनाउने दसैं हाम्रा अन्य चाडभन्दा नितान्त पृथक् भएकाले पनि यसको महत्व बढी भएको हो ।                                                                - प्रतिभा भण्डारी, गृहिणीदसैं भन्नेबित्तिकै पिङ, टीका, जमरा, आशीर्वाद, नयाँ लुगा, मासुजस्ता थुप्रै कुरा हाम्रा मस्तिष्कमा आइहाल्छन् । दसैं एउटा यस्तो चाड हो जुन विविधताले भरिपूर्ण छ । अन्य चाडमा एउटा विधि, एकै किसिमको चलन अनि परम्परा छ भने दसैंभित्र थुप्रै संस्कृति छन् । खानपानदेखि लवाइसम्म अनि पूजादेखि ठूलाबडाको हातबाट आशीर्वाद लिनेसम्मका कार्यले हामीमा छुट्टै ऊर्जा पैदा गर्छन् । हामीलाई पूर्णरूपमा तरोताजा बनाउँछन् । जसरी धेरै चलाइरहेको कम्प्युटरलाई बेलाबेला रिफ्रेस गर्नुपर्ने हुन्छ दसैंले पनि हामीलाई हरेक कोणबाट रिजुभेन्ट गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ तसर्थ यो हामी हिन्दूहरूमाझ सबैभन्दा विशेष चाड हुनपुगेको हो ।                                                     - शर्मिला सुब्बा,                                  सञ्चालक, आम्स्ट्रड्याम क्याफे तथा मार्केटिङ हेड निकदसैं असत्यमाथि सत्यको विजयको पर्व हो । दुर्गा भवानीले महिषासुरलाई बध गरेको अवसर भएकाले यो पर्व महिलाहरूका लागि थप विशेष छ । दसैंमा नौ दिनसम्म चल्ने दुर्गापूजा तथा दसौं दिन गरिने टीका ग्रहण सर्वोत्कृष्ट छ । नारीशक्तिको विजयले यो पर्वलाई सुन्दर र महत्वपूर्ण बनाएको छ । यस्तो अन्य चाडमा पाइँदैन । दसैंमा विभिन्न मन्दिरको दर्शन गरी पूजाआजा गर्दा आत्मशुद्ध रहन्छ र शान्ति मिल्छ जुन यसको सुन्दर पक्ष हो । यस्तै विविध कुराको सम्मिश्रणले दसैंलाई अन्य पर्वभन्दा विशेष बनाएको छ ।                                                      - डा.प्रभा क्षेत्री, बालरोग विशेषज्ञ, अल्का अस्पतालहाम्रा अन्य चाडपर्व जाति र स्थान विशेषद्वारा मनाइन्छ तर दसैं सम्पूर्ण नेपालीले एकै किसिमले एकै समयमा मनाउँछन् । नेपालको पूर्वदेखि पश्चिमसम्म बस्ने प्रत्येक नेपालीले समान हिसाबले मनाउने भएकाले यो विशेष पर्व भएको हो । असत्यमाथि सत्यको विजय, न जाडो न गर्मी उपयुक्त मौसम भएकाले दसैं हरेकका लागि सुहाउँदो छ । असत्यमाथि सत्यको विजयमा दुर्गाको मुख्य भूमिका भएकाले महिलालाई बढी सम्मान र स्थान दिन थालियो भन्ने भनाइ पनि छ । सत्यको विजयोत्सवमा मान्यजनबाट टीका ग्रहण गर्न नबोलाई आफैं जाने संस्कार निक्कै पृथक् र बलियो छ । यिनै विविध पक्ष र कारणले गर्दा दसैं नेपालीहरूमाझ महत्वपूर्ण चाडका रूपमा स्थापित हुँदै आएको हो ।                                                   - कमला कायस्थ, शिक्षाविद्  

लक्ष्मी भण्डारी थापा, आश्विन ४, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

धर्मले महिलालाई सशक्त बनाउँछ कि कमजोर ?

हाम्रा धर्म–संस्कार एवं संस्कृतिले महिलालाई पछाडि पारेको छ भन्ने कुरा विभिन्न अधिकारवादी संघ–संस्था तथा व्यक्तिहरूबाट बेलाबखत सुन्न पाइँदै आएको छ । हाम्रा धर्म–संस्कृतिलाई नै पितृसत्ताको कारक मान्नेहरू महिला पछाडि पर्नुको मूल कारण पनि यसैलाई मान्छन् ।

नारी संवाददाता , भाद्र ७, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

घरेलु काममा महिला मात्र किन ?

श्रीमान्–श्रीमती दुवै प्रोफेसनल किन नहून्, दुवैजना थाकेर घर पुग्दा भान्सामा खट्नुपर्ने बाध्यता महिलाकै मात्र हुन्छ । हामीले ग्रहण गर्ने शिक्षा दुई प्रकारका हुन्छन्–औपचारिक तथा अनौपचारिक । मानिस अनौपचारिक शिक्षा हुँदै औपचारिक शिक्षामा पुग्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण २४, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

परिवार नियोजन र यसका असर

हिजोआज धेरैजसोको जीवनशैली निकै व्यस्त छ । यस्तोमा बालबच्चा हुर्काउने समय र धैर्य कम हुँदै गएको देखिन्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, चैत्र १२, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

किन घट्दैन हिंसा ?

महिला हिंसा न्यूनीकरण एवं निर्मूल गर्न भनेर संसारभर विभिन्न कार्यक्रम तथा नीति तर्जुमा भैरहेको लामो समय बितिसक्दा पनि पूर्वीय मुलुकहरूमा हिंसाको अनुपात अझ बढ्दो देखिन्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, पुस ११, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

विवाहको नकारात्मक तथा सकारात्मक पक्ष

ल–छिमेक, चोक–गल्लीमा मानिसहरू फलानोको विवाह फलानोसँग हुँदैछ, फलानाले त यसपालि भोज ख्वाउलाजस्तो छ, त्यसले त अझसम्म जोडी पाएन भन्नेजस्ता टीकाटिप्पणीमा रमाइरहेका छन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, मंसिर ५, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

लक्ष्मीको पूजा–उपासना गर्दा पनि किन कमजोर आर्थिक स्थिति ?

व्रत बसे फल प्राप्त हुन्छ भन्ने मानसिकता हामीमध्ये धेरैमा छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, कार्तिक ११, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

तीजको व्रत महिलाले मात्र किन ?

महिला–पुरुष बराबर भनिए पनि श्रीमान्को दीर्घायुको कामना गर्दै तीजमा महिला मात्र व्रत बस्दै आएका छन् ।

उपासना पाण्डे/सरस्वती कटुवाल, भाद्र ३, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

विदेशीसँग विवाह

गत वर्ष विदेशी नागरिकसँग विवाह गरी अमेरिका पुगेकी पोखराकी विन्दु परियारका बारेमा सनसनीपूर्ण खबरले नेपाली मात्र होइन विदेशी सञ्चारमाध्यम पनि गर्माए । उक्त समाचार नेपाली चेलीलाई विदेश पुर्‍याई शारीरिक,

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण १०, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

समानता र सशक्तीकरणको अर्थ

समानता र सशक्तीकरण पर्यायवाची शब्द हुन् तर हाम्रो समाजमा यसको महत्व र अर्थमा विरोधाभास छ । सशक्तीकरणको अर्थ पुरुषसरह हुनु होइन भने समानता भनेको महिलाले पुरुषले गरेजस्तै काम गर्नुपर्छ भन्ने होइन ।

नारी संवाददाता , माघ ९, २०७२

-- पुरै पढ्नुहोस् --

संकटमा घरेलु व्यवस्थापन

नेपालीहरूलाई अहिले ठूलो समस्याले सताएको छ । हरेकको घरमा असहज परिस्थिति सिर्जना भएको छ । नेपाली जनता राजनीतिक संकटका साथै बाँच्न पाउने अधिकारबाट पनि वञ्चित भएका छन् । ग्यास, मटीतेल तथा पेट्रोलियम पदार्थको अभावमा दु:ख भोगिरहेका नेपालीहरूले अब कस्तो विकल्प खोज्ने वा यस्तो अवस्थामा घरको व्यवस्थापन कसरी गर्ने ?

लक्ष्मी भण्डारी थापा, पुस १९, २०७२

-- पुरै पढ्नुहोस् --