बहस

पर्वको प्रभाव

चाडपर्व नजिकिँदै जाँदा हरेक जात–जाति, उमेर, समूह, पेसा वा व्यवसायका मानिसलाई यसको चटारोले छोप्छ । हाम्रा मौलिक चाड हरेकका लागि संस्कार, खुसी साट्ने मौका अनि सुस्ताउने समय भएका छन् अहिले । फरक पेसा, उमेर समूह तथा संस्कारका व्यक्तिहरूमा फरक–फरक तरिकाले पर्ने पर्वको प्रभावका सम्बन्धमा नारी बहस : मञ्जु कार्की पाण्डे, सौन्दर्यबिज्ञसौन्दर्य क्षेत्रमा भएकाले पर्वको सुरुवातमा म निकै व्यस्त हुन्छु किनभने चाडवाडअघि आफूलाई रिजुभेसन गर्न आउनेहरूको संख्या अहिले बढ्दो छ । म दसैंको केही दिनअघि मात्र आफ्ना लागि समय निकाल्न सक्छु । आफ्नो संस्कृतिप्रति अलि गम्भीर भएकीले होला म चाडवाड राम्रैसँग मनाउँछु । मलाई पर्वहरू परिवार, इष्टमित्र तथा आफन्तजनको सामीप्यतामा आफूलाई हराउने र वर्षभरिको थकाइ मार्दै आफूलाई मनपर्ने काम गर्ने समय हो भन्ने लाग्छ । मैले यही बुझाइअनुरूप नै चाडवाडलाई सेलिब्रेट गर्दै आएकी छु । यतिबेला थोरै भए पनि फुर्सद पाइने हुनाले आफ्नो वृत्ति विकास र क्षमता अभिवृद्धिमा पनि आफूलाई सहभागी गराउँदै आएकी छु ।डा.सिरपा बज्राचार्य, छाला रोग विशेषज्ञव्यस्त पेसामा रहेकाले अरु बेला म आफ्ना लागि समय निकाल्न असमर्थ हुन्छु । यो अवसरलाई म आफूलाई भित्रैदेखि खुसी बनाउन भरपूर प्रयोग गर्छु । यो वर्ष छोरा जन्मिएको छ म उसलाई शतप्रतिशत समय दिन्छु जसका कारण म सबैभन्दा बढी खुसी हुन्छु । माइतीमा पनि सबैजना चिकित्सा पेसामा भएकाले मुश्किलले ममी–ड्याडीहरूसँगै बस्ने समय पाइन्छ तर दसैंका बेला वर्षभरिलाई पुग्ने गरी उहाँहरूसँग समय बिताउँछु । खानपान, किनमेल तथा अघिपछि गर्न नभ्याएर छुटेका काममा पनि म यो समय इन्जोय गर्छु । विशेषत: मान्यजनबाट टीका तथा आशीर्वाद ग्रहण संसारकै तमाम संस्कारमध्ये सर्वाधिक शक्तिशाली र पृथक् लाग्छ मलाई जुन विश्वासमा हामी आफूलाई आत्मविश्वासी एवं बलियो बनाइरहेका हुन्छौं ।कल्याणी छतकुली, गृहिणीविधिवत् रूपमै पर्व मनाउनुपर्छ भन्ने मान्यता ममा उहिलेदेखि रहिआएको छ । म सम्पूर्ण विधि पुर्‍याएर पूजापाठ गर्छु । यदि त्यसो गर्न सकिन भने आस्था पूरा नहुने हो कि भन्ने लाग्छ । दसैंमा देश–विदेशमा भएका सन्तान, इष्टमित्र एवं आफन्तहरू आउँछन्, लामो समयपछिको मेलमिलापले जीवनमा छुट्टै अर्थ दिन्छ । मलाई दसैंको टीका र मान्यजनबाट प्राप्त आशीर्वादमा विश्वास छ जुन आशीर्वादले हाम्रो जीवनमा कुनै न कुनै रूपमा प्रभाव पार्छ । दसैंकै लागि भनेर किनिने चोखो पहिरनले पनि हामीलाई सुन्दर र प्रफुल्ल तुल्याउने मान्यता छ । पर्वले हामीलाई आस्तिक हुन मात्र सिकाउँदैन, कर्तव्यबोध गराई, सांस्कारिक एवं अनुशासित हुँदै रमाइलो गर्न प्रेरित गर्छ । असत्यमाथि सत्यको विजय र नारीशक्तिको पूजा दसैंका सुन्दर एवं बलिया पक्ष हुन् । हाम्रा संस्कार, परम्परा तथा पर्वहरू हाम्रा गहना हुन् यसका थुप्रै यस्ता सुन्दर पक्षहरू छन् जसलाई जोगाउँदै नयाँ पुस्ताले पनि यसमा रमाउन सिक्नुपर्छ ।इन्दिरा चौलागाईं गौतम, व्यवसायीपर्वको प्रकृतिअनुसार संस्कार निर्वाह गर्नुका साथै रमाइलो पनि गरिन्छ । संस्कारलाई मान्यता दिने क्रममा आफन्त भेटघाट, मान्यजनको हातबाट टीका तथा आशीर्वाद ग्रहण, दुर्गामाताको पूजा आदिको गहिरो छाप पर्दै आएको छ हामीमाथि उहिलेदेखि । व्यावसायिक भएका कारण अहिले धेरै मानिस व्यस्त रहन्छन् । यद्यपि यतिबेला आफूले आफैलाई समय दिन सकिन्छ । म दसैं आएपछि आफ्नो मनभित्रका मानिसहरूसँग भेटघाट एवं घुमघामका लागि समय निकाल्छु, परिवार तथा बालबालिकाहरूसँग रमाउँछु । दसैं सुरु हुनुअघि भने घरको सरसफाइ, फर्निचर परिवर्तन, आवश्यक सामग्री किनमेल तथा तयारीमै मेरो बढी समय बित्छ । दसैंले ममा हाम्रा मूल्य–मान्यतालाई निरन्तरता दिने प्रेरणा प्रदान गर्छ ।सोनिजा राई, विद्यार्थीहाम्रो उमेरका युवाहरू चाडवाडलाई रमाइलो तरिकाले मनाउन चाहन्छन् । उहिले जस्तो आमा पकाएरै मात्र बस्ने, घरका पुरुष सदस्यहरू मस्तीमा रमाएको हामीलाई मन पर्दैन । समान जिम्मेवारी र समान खुसी हामी युवाको सिद्धान्त हो । दसैंमा लामो बिदा हुने भएकाले यसै पनि रमाइलो हुन्छ । त्यसमाथि अभिभावकहरूसँग किनमेल तथा घुमघाम गरेर समय बिताउन पाउँदा थप ऊर्जा प्राप्त हुन्छ । पर्व मनाउनुपर्छ तर आफ्नो गच्छेअनुसार आफूलाई सजिलो हुने गरी भन्ने मेरो बुझाइ छ । यतिबेला फुर्सदिलो भएकाले म आफूलाई मनपर्ने पुस्तक पढ्नु, लेख्नुका साथै इच्छा लागेका कुराहरू पूरा गर्छु । हामी युवामा हाम्रो संस्कृतिका सकारात्मक पक्षलाई स्वीकार गर्दै र नकारात्मक कुरालाई घटाउँदै यसलाई जोगाउनुनुपर्छ अनि सोही ढंगले अघि बढ्नुपर्छ भन्ने बुझाइ छ । 

लक्ष्मी भण्डारी थापा, आश्विन २१, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

परिमार्जित र विकसित तीजका लागि के–कस्ता कुरा परिवर्तन गर्नुपर्ला ?

निराहार व्रतलाई म ठीक मान्दिन । यो स्वास्थ्यका दृष्टिले निकै हानिकरक छ । सुत्केरी आमा, ग्यास्ट्रिकका बिरामी तथा गर्भवतीहरूलाई यसले बढी असर गरिरहेको हुन्छ । परिवर्तन आफैंबाट सुरु गर्नुपर्छ । दूध, फलफूल तथा प्रशस्त पानी पिएर व्रत बस्नु उपयुक्त हुन्छ । हरेक क्षेत्रमा लैङ्गिक विषय उठेकाले अब श्रीमतीले श्रीमान्का लागि मात्र होइन श्रीमान्ले पनि श्रीमतीका लागि व्रत बस्नुपर्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, भाद्र २६, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलामैत्री बन्दै वित्तीय क्षेत्र

वित्तीय क्षेत्रमा महिलाको सहभागिता मात्र होइन महिलाका लागि सेवा–सुविधा पनि थपिँदै गएका छन् । महिला लक्षित विविध स्किम, योजना तथा सेवा नेपालका बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रमा क्रमिक रूपमा बढिरहेको पाइन्छ । नेपालमा संचालित सरकारी तथा निजी बैंकलगायत विभिन्न वित्तीय संघ–संस्थाहरूले फरक–फरक नाममा सुलभ बचत र राम्रो ब्याजदरमा नारी बचत खातामार्फत पनि यो क्षेत्रमा महिला सहभागिताका लागि उत्प्रेरित गरिरहेको पाइन्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण १०, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कार्यस्थलमा कार्यदक्षता

कार्यस्थलमा महिला कहिल्यै समान हुँदैनन्, यो मुद्दा नेपाल र नेपाली परिवेशमा नौलो होइन । कामकाजी महिलाका लागि यो प्रश्न गम्भीर र जटिल बन्दै गएको छ । यसले महिलाको व्यावसायिक जीवनमा पार्ने असर तथा प्रभावको आँकलन गर्न त्यति सजिलो छैन । परिणाम यसले महिला स्वयंलाई मात्र नभएर राष्ट्रनिर्माण र विकासमै नकारात्मक धक्का दिइरहेको छ । कार्यस्थलमा महिला किन समान छैनन्, यसको कारण के हो तथा यो समस्या समाधानका लागि के गर्न सकिन्छ ?

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण ९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलामाथिको बोझ कसरी कम गर्ने ?

गाउँका महिलामा अझैंसम्म पनि पुरुषको तुलनामा तेहोरो कामको बोझ छ । प्राय: पुरुष कामका सिलसिलामा विदेश जाने हुँदा उनीहरूको काम पनि महिलाले नै थेग्नु पर्ने बाध्यता छ । यस्ता घरका महिलाहरू भलै व्यावसायिक नहून् तर कामको चाप चौब्बर हुन्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, असार १९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलामा ग्लास सिलिङको असर

विशेषत: हिलारी क्लिन्टनको सक्रियतामा पश्चिमा मुलुकमा व्यापक चर्चामा रहेको ग्लास सिलिङ मुद्दा अब नेपालमा पनि उठाउनुपर्ने समय भैसकेको छ । अहिले नेपाली महिलाहरू पनि नीति निर्माण तहसम्म पुग्न प्रयास गरिरहेका छन् । महिलाहरू ग्लास सिलिङभन्दा माथि उठ्न नसक्नुका विविध कारण छन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, जेष्ठ ८, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

शून्य सहिष्णुता नीति

देशको मूल कानुन संविधानले नै यो विषयमा धेरै कुरा समेटेको छ । जस्तो महिलाको आर्थिक, सामाजिक, शैक्षिक एवं राजनीतिक पक्षबाट हुने हिंसात्मक गतिविधिलाई शून्य सहनशीलतामा लान नेपालको संविधान–२०७२ को धारा–३८ मा थुप्रै कुरा समेटिएका छन् । उदाहरणका लागि धारा–३८ को १ मा महिला जन्मिदैदेखि वंश हकमा संरक्षित गरिएको कुरा उल्लेख छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, चैत्र १३, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

ढिलो विवाहको परिणाम

जतिबेला शरीरमा बल, मनमा उत्साह र जाँगर तरोताजा हुन्छ त्यतिबेला हरेक कामका लागि आँट पनि आउँछ । उमेरमै बालबच्चा जन्माउँदा बेलैमा हुर्किन्छन् र समयमै फेमिली सेटल हुन्छ । मानसिक रूपमा पनि स्वतन्त्र महसुस गरिन्छ जसले आफूलाई शारीरिक एवं मानसिक रूपमा स्वस्थ अनि सुन्दर बनाउँछ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, फाल्गुन १४, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पेपर म्यारिज मोह

नेपालमा विदेश जानकै लागि विवाह गर्ने प्रचलन बढ्दो छ । प्रेम, सांस्कृतिक परम्पराद्वारा गाँसिने लगनगाँठो तथा विवाहका अन्य वैधानिक प्रक्रियाबिना नै कागजी विवाह गरेर विदेश पुग्ने लहड अहिले ह्वात्तै बढेको पाइन्छ । विशेषत: युवापुस्तामाझ झाँगिदै गएको यो प्रवृत्ति विदेश पुग्ने सरल माध्यम साबित हुँदै गएको छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, माघ १०, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलामा निर्णायक क्षमता

महिलामा निर्णायक क्षमता अभिवृद्धि तथा महिलामाथि हुने थुप्रै प्रकारका हिंसा कम गर्न थुप्रै राष्ट्रले प्रतिबद्धता जाहेर गरेका छन् जसमा महिलालाई थप सशक्त बनाई निर्णायक क्षमता बढाउने एवं स्वतन्त्र रूपमा स्वनिर्णय गर्न सबल बनाउन जोड दिइएको छ । सन् २००६ को नेपाल डेमोग्राफिक हेल्थ सर्वेले नेपाली महिलाहरू घरायसी निर्णय र आफन्त तथा पारिवारिक भेटघाटलगायतका कुरामा सहजै निर्णय गर्न सक्ने र उनीहरूमा आफ्नो स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि पनि स्वनिर्णय क्षमता बढ्दै गएको देखिएको थियो ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, कार्तिक १५, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

दसैं किन सर्वाधिक महत्वको चाड ?

हिन्दू परम्पराअनुसार थुप्रै चाडपर्व मनाइन्छ । हरेक पर्वका आ–आफ्नै महत्व तथा विधिविधान छन् र तिनलाई मनाउने तरिका पनि फरक–फरक छ । जनैपूर्णिमा, तीज, तिहार, होली आदि चाडपर्व पनि कम धुमधामका साथ मनाइँदैन तर दसैंको कुरै फरक छ । पर्वहरूका बीच दसैंलाई नै किन सर्वाधिक महत्वपूर्ण चाड मानियो त ?

लक्ष्मी भण्डारी थापा, आश्विन ४, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --