अन्तर्वार्ता

रेटिनोब्लास्टोमा अर्थात् आँखाको क्यान्सर 

उदयपुर गाईघाटका ५ वर्षीय अभिषेक ढुंगानाको आँखाको नानीमा साढे दुई वर्षको उमेरमै सेतो डल्लो देखिएको थियो । छोराले पानी खान माग्दा उनकी आमा पुष्पाले उनको आँखा टल्किएको देखेपछि उपचारका लागि अस्पतालमा लगेको बताइन् । उपचारका क्रममा उनको आँखामा क्यान्सर भएको पत्ता लाग्यो । अहिले उनको देब्रे आँखा निकालेर कृत्रिम आँखा राखिएको छ । अभिषेकजस्तै धेरै बालबालिकामा अहिले आँखाको क्यान्सर देखापरेको डा. वेन लिम्बू बताउँछन् । कतिपय बिरामी दुवै आँखा बिग्रिएपछि आउँछन् । बालबालिकाको आँखा र जीवन बचाउन शीघ्र उपचार आवश्यक हुन्छ । यद्यपि बिरामी ढिलो आउँदा रोगले विकराल रूप लिनुका साथै अर्को आँखामा पनि त्यसको नकारात्मक असर पर्न सक्छ । बिरामीका दुवै आँखा काम नलाग्ने भएर निकाल्नुपर्दा आफूलाई आत्मग्लानि हुने डा. वेनले बताए । आँखा ननिकाल्दा बिरामीका अन्य अङ्गमा क्यान्सर फैलिएर ज्यानै जान सक्छ । त्यसैले अन्य अङ्गमा क्यान्सर फैलन नदिन तथा बालबालिकाको ज्यान जोगाउन पनि आँखा निकाल्नुपर्ने बाध्यता भएको डा. वेनले बताए । रेटिनोब्लास्टोमा  कस्तो रोग हो ?पाँच वर्षमुनिका बालबालिकामा हुने एक किसिमको आँखाको क्यान्सर हो । यो क्यान्सर आँखाको भित्री भाग (रेटिना) बाट पलाउँछ भने आँखाको पूरै भागमा फैलिएर अन्धोपन निम्त्याउन सक्छ । यसको उपचार ढिलो भए शरीरका अन्य भागमा फैलिएर ज्यानै जान सक्छ । यो क्यान्सर कति जना शिशुमा देखिएको छ ?२० हजार नवजात शिशुमध्ये १ जनामा देखा पर्छ । यो रोगले शिशुको एउटा वा दुवै आँखामा असर गर्न सक्छ । यद्यपि धेरै बालबालिकाको एउटा आँखामा मात्र असर परेको पाइन्छ ।आँखाको क्यान्सर भए नभएको कसरी थाहा पाउन सकिन्छ ?प्रारम्भिक अवस्थामा डिजिटल क्यामेरा, मोबाइलले अँध्यारो कोठामा शिशुको अनुहारको तस्बिर खिच्दा आँखाको नानी रातो नदेखिएर सेतो देखिए चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्छ । फोटो खिच्दा आँखाका नानी रातो देखिनु सामान्य हो । यसका लक्षण के–के हुन् ?आँखाको नानी सेतो देखिनु, आँखा डेढो हुनु, आँखा लामो समयसम्म असामान्य रूपमा रातो हुनु तथा आँखा दुख्नु हुन् । आँखा आफै ठूलो भएर बाहिर निस्कन थाल्यो भने रेटिनोब्लास्टोमा भएको हुनसक्छ । यो रोग कतिपयमा एउटै आँखामा त कतिपयमा दुईवटै आँखामा हुनसक्छ । रेटिनोब्लास्टोमा बढी हुने सम्भावना कसलाई हुन्छ ?रेटिनोब्लास्टोमा रोगले असर गरेका बुवाआमाका बालबालिकालाई यो रोग लाग्ने सम्भावना बढी हुन्छ । ५ वर्षमुनिका बालबालिकामा यो रोग देखापर्न सक्छ ।   एउटा शिशुमा रेटिनोब्लास्टोमा भए अर्को शिशुमा हुने सम्भावना कत्तिको हुन्छ ?परिवारमा पहिले कसैलाई रेटिनोब्लास्टोमा भएको छ भने अर्को शिशुमा हुने सम्भावना ४० प्रतिशत हुन्छ । यसैगरी परिवारमा पहिले कसैलाई नभै शिशुको एउटा आँखामा रेटिनोब्लास्टोमा देखियो भने अर्को शिशुमा हुने सम्भावना १ प्रतिशत हुन्छ । परिवारमा पहिले कसैलाई रेटिनोब्लास्टोमा भएको छैन तर शिशुको दुवै आँखामा रेटिनोब्लास्टोमा भएको छ भने अर्को शिशुमा हुने सम्भावना ८ प्रतिशत हुन्छ । रेटिनोब्लास्टोमा भएका मानिसका छोराछोरीमा यो रोग लाग्ने सम्भावना कत्तिको हुन्छ ?परिवारमा पहिले कसैलाई रेटिनोब्लास्टोमा भएको छ भने शिशुमा पनि रेटिनोब्लास्टोमा हुने सम्भावना ४० प्रतिशत हुन्छ । उसको परिवारमा पहिले कसैलाई रेटिनोब्लास्टोमा भएको छैन तर उसको एउटा आँखामा रेटिनोब्लास्टोमा छ भने शिशुमा रेटिनोब्लास्टोमा हुने सम्भावना ८ प्रतिशत हुन्छ । परिवारमा पहिले कसैलाई भएको छैन तर उसको दुवै आँखामा रेटिनोब्लास्टोमा छ भने उसको शिशुमा रेटिनोब्लास्टोमा हुने सम्भावना ४० प्रतिशत हुन्छ । रेटिनोब्लास्टोमा भए–नभएको कुरा कसरी थाहा पाउने ?आँखा रोग विशेषज्ञले आँखा–पर्दा (रेटिना) को जाँच गरी यो रोग पत्ता लगाउन सक्छन् । यसैगरी आँखाको अल्ट्रासाउन्ड, आँखा तथा मस्तिष्कको सिटिस्क्यान वा एमआरआई गरेर पनि यो रोग पत्ता लगाउन सकिन्छ । यसको उपचार कसरी गरिन्छ ?लेजर, क्रायोथेरापी, केमोथेरापी, रेडियोथेरापी तथा शल्यक्रिया आदि यो रोगका प्रमुख उपचार पद्धति हुन् । आँखाको क्यान्सरको किसिम, आकार, फैलावट र एक वा दुवै आँखा प्रभावित भएको अवस्थाअनुसार उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ । कहिलेकाहीँ शिशुलाई एकभन्दा बढी उपचार पद्धति एकै पटक वा धेरै पटक पनि आवश्यक हुन सक्छ । आँखा निकालिएका बिरामीलाई कसरी पुनर्स्थापना गर्न सकिन्छ ?शिशुको ज्यान बचाउन आँखाको डल्लो पूर्णरूपमा निकालेपछि कृत्रिम आँखा राखेर आँखाको सौन्दर्य तथा शिशुको आत्मविश्वास कायम राख्न सकिन्छ । यसरी राखिएको कृत्रिम आँखाले देख्न भने सकिँदैन ।    टिप्स–समयमै यो क्यान्सरको पहिचान नभए शिशुको ज्यानै जान सक्छ । –जन्मजात रूपमा आउने यो क्यान्सरको पहिचान छिटो र समयमै उपचार भए शिशुको दृष्टि, आँखा तथा जीवन रक्षा गर्न सकिन्छ । –यो रोग पाँच वर्षमुनिका बालबालिकामा लाग्ने भएकाले तीन वर्षभित्र आँखाको जाँच गरेर शिशुको जीवन बचाउन सकिन्छ । ९० प्रतिशतमा ३ वर्ष नपुग्दै देखिन्छ । –पहिले–पहिले बिरामीहरू क्यान्सरले आँखा नै बाहिर निस्किएपछि मात्र उपचारका लागि आउँथे भने अहिले आँखाको नानीेमा टीका देखिनेबित्तिकै आउन थालेका छन् । –नेपाललगायत विकासोन्मुख मुलुकमा यो रोगबाट मृत्यु हुने रोगीको संख्या ३० देखि ७० प्रतिशत छ तर विकसित देशमा १ प्रतिशतभन्दा कम पाइन्छ । नेत्र रोग विशेषज्ञ, तिलगंगा आँखा प्रतिष्ठान 

डा. बेन लिम्बु, जेष्ठ २९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

गर्मीमा छालाको हेरचाह

एसएलई, सिस्टेमिक स्क्लेरोसिस, डर्माटोमायोसाइटिसजस्ता शरीरका भित्री अंगलाई असर गर्ने रोगहरू घामका कारणले गर्दा नियन्त्रण गर्न गाह्रो हुन्छ । यस्ता रोगले शरीरको भित्री अंगलाई असर गर्नुका साथै घामले अनुहार, हात, घाँटी तथा छातीमा विभिन्न प्रकारका एलर्जी सिर्जना गर्न सक्छन् ।

नारी संवाददाता , जेष्ठ २७, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

हेयर एण्ड शान्तीकी निर्देशक अनुजा श्रेष्ठ भन्छिन्, सफल हुन हिम्मत जुटाउनुपर्छ

स्टाफहरु त ट्रेनिङ प्राप्त हुने भए । तर, म आफै संचालक भएका हिसावले मैले पनि ट्रेनिङ र आवश्यक प्रशिक्षण लिनु अनिवार्य थियो । सैलुन स्थापना अघि मैले सामान्य किसिमका तालिम लिएँ । त्यसपछि सैलुनलाई थप व्यवसायीक रुपमा अगाडी वढाउनुपर्छ भन्ने सोच आएपछि भारतका विभिन्न स्थानहरुमा हुने केश सज्जा र सौन्दर्य लगायतका विषयमा सेमीनार तथा तालिमहरुमा सहभागी भएँ ।

जेष्ठ २६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

अहिले मानिसहरू स्वास्थ्यप्रति सचेत हुँदै गएका छन् 

स्वास्थ्य सचेतना तथा फेसनको बढ्दो ट्रेन्डले पनि मानिसहरू जिमखानाप्रति मोहित भएका हुन् । पहिले जिमखाना पुरुषका लागि मात्र मानिए पनि अहिले महिलाहरू पनि जिम धाउने क्रम बढेको छ । 

नारी संवाददाता , जेष्ठ २०, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

हलिउड एक्टर टम ह्यान्ससँग स्किन सेयर गर्न मन छ

एक्सन कसरी गरिन्छ भन्ने कुरा मैले सैद्धान्तिक रूपमा मात्र बुझेकी थिएँ । त्यसलाई व्यावहारिक रूपमा अनुभव गर्न पाएँ । त्यसले मेरो आत्मविश्वास बढायो ।  

लक्ष्मी भण्डारी थापा, जेष्ठ ९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

उपचारले बाथ रोग नियन्त्रण गर्न सकिन्छ  

यही कारणले बाथ रोग लाग्छ भन्ने छैन । अध्ययनअनुसार जेनेटिकल्ली सस्सेप्टिबल इन्डुभिजुअललाई कुनै पनि किसिमको इन्फेक्सन वा वातावरणीय तत्वले ट्रिजर हुनसक्छ । मानिसको शरीरमा कुनै खास किसिमको जिन हुँदा पनि कुनै–कुनै बाथ हुन सक्छ । 

उपासना घिमिरे, जेष्ठ ७, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

म आफै फेसन क्रियट  गर्न चाहन्छु

म आफै फेसन क्रियट गर्न चाहन्छु । त्यसो त ममा हरेक कुरामा भिन्न सोच्ने र गर्ने बानी छ । मलाई फ्लासी र क्लासिक फेसन मन पर्छ । ब्रान्डको कुरा गर्नुपर्दा मलाई ब्याग, घडी र परफ्युम ब्रान्डेड नै चाहिन्छ । ब्रान्डेड लगाउँदैमा आफ्नो सोच र ज्ञान ब्रान्डेड हुन्छ भन्ने मेरो तर्क होइन तैपनि ब्रान्डमा हालेको पैसा खेर जाँदैन भन्ने कुरा मैले बुझेकी छु ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, वैशाख १८, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

उपत्यकाको धूलो–धूवाँको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ : इच्छा कार्की

परिवारका सदस्यहरू काठमाडौंमै भएकाले रमाइलो लाग्छ । अरु देशको तुलनामा काठमाडौं पनि कम रमणीय छैन तर यहाँको वातावरण निकै प्रदूषित छ । त्यसलाई कम गर्न सक्यौं भने अझ राम्रो हुन्छ ।

नारी संवाददाता , वैशाख ४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकाहरूको  अवस्था र समस्या

सहरी बाल–बालिकाको स्वास्थ्यको अवस्था विचार गर्ने हो भने सम्पन्नता, स्वतन्त्रता र स्वच्छन्द जीवन नै यी रोगका सम्वाहक देखिन्छन् । खेलकुद तथा शारीरिक परिश्रमको कमी अहिलेका सहरी बालबालिकाहरूले त्यति शारीरिक परिश्रम गर्नुपर्दैन भने खेलकुदमा सहभागी हुनेहरू पनि धेरै कम छन् ।

नारी संवाददाता , चैत्र २७, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

झर्ने आसुँ अरुलाई देखाएर के फाईदा ?

भुमी व्यवस्था तथा गरिबी निवारण मन्त्री पद्मा अर्याल निकै संघर्षपछि यो स्थानसम्म आएकी हुन् । सानै उमेरदेखी राजनितीमा सक्रिय उनले आफु कहिल्यै पदका लागी राजनिती नगरेको बताउँछिन् । हाल यो मन्त्रालय सम्हालेको छोटो समयमै विभिन्न आकर्षक योजना ल्याएकी मन्त्री अर्यालले बिगतमा स्वास्थ्यमन्त्री हुँदा पनि केहि राम्रा कामको थालनी गरेकी थिइन् ।

रामजी ज्ञवाली, चैत्र १९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आँट भएका महिला  मन पर्छ : अर्चना थापा

स्पष्टवक्ता तथा जे–जस्तो काम पनि गर्न सक्छु भन्ने सकारात्मक सोंच र आँट भएका महिला मन पर्छन् मलाई ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, चैत्र १५, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --