पेरेन्टिङ

बालबालिकाले दु:ख दिए हटाउने उपाय

आफैं हिँडडुल गर्न सक्ने भएदेखि बुझ्ने उमेर नपुग्दासम्म बालबालिका हुर्काउन र उनीहरूका माग पूरा गर्न अभिभावकहरूले निकै सास्ती खेप्नुपर्छ । बालबालिकाको मनोविज्ञान बुझी आफ्नो रिस नियन्त्रण गरेर केही धैर्य गर्न सक्ने हो भने बालबालिकाबाट कुनै तनाव झेल्नुपर्दैन ।बालबालिकाले आँखा अगाडि परेका सरसामान बिगार्ने, फुटाउने, खान नदिएको वस्तु पनि मुखमा हाल्ने, अरु ठूला मानिस वा बालबालिकाले प्रयोग गरेका सामान माग्ने र प्रयोग गर्नेजस्ता क्रियाकलापमा रुचि राख्छन् । उनीहरूको सबै चाहना पूरा गर्‍यो भने उनीहरूकै हित विपरीत हुने हुँदा फकाएर नमाने जबरजस्ती भए पनि नियन्त्रण गर्नुपर्ने बाध्यता हुन्छ ।बिगार हुने कार्य गरिरहेका बालबालिकालाई सोझै चर्को स्वरले तर्साएर वा पिटेर त्यो कामबाट अलग्याउन जति सहज हुन्छ, खुसी नै राखेर त्यो कामबाट अलग्याउन त्यति सहज हुँदैन । यद्यपि यो त्यति धेरै कठिन पनि छैन ।प्रसंग बदल्ने : यो धेरै ठाउँमा काम लाग्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो । बालबालिकाले घटनालाई गहिरो रूपमा लिँदैनन् र तत्काल बिर्सन्छन् । त्यसैले प्रंसग बदलेर उनीहरूलाई आफूले चाहेअनुसार वातावरण सिर्जना गर्न सकिन्छ । उदाहरणका लागि बालबालिकाले मोबाइल लिएर हिँडे भने आफ्नो काममा बाधा पुग्छ । मागेर दिँदैनन् । ‘मोबाइल मलाई देऊ, तिमीलाई गुडिया दिन्छु’ भन्दा पनि मान्दैनन् । एउटा हातमा गुडिया र अर्को हातमा मोबाइल नै राख्छन् ।तसर्थ मोबाइललाई वास्तै नगरी अरु नै चीजमा उनीहरूको ध्यान आकर्षित गर्न सकियो भने मोबाइल सजिलै छोड्छन् । बालबालिकाको उमेरअनुसार उनीहरूलाई मोबाइलभन्दा आकर्षक विकल्प दिनुपर्छ । जस्तो कि गुडियामा रुचि राख्ने उमेरका छन् भने ‘हेर त नानी–बाबु गुडियाको कानमा किरी पर्‍यो कि ?’ भनियो भने उनीहरूले गुडियाको कानमा ध्यान दिन्छन् ।एकछिन कानभित्र हेर्न लगाएर ‘किरी त बाहिर गएछ, बाहिर चरा आएको रहेछ, चराले किरी त खाएछ’ भन्न सकिन्छ । गुडियाबाट एक–दुई चरण नयाा प्रसंगमा बालबालिकालाई प्रवेश गराइयो भने उनीहरूले सजिलै मोबाइललाई बिर्सन्छन् । यद्यपि गुडियाको प्रसंगभन्दा अघि गइएन भने उनीहरूले फेरि मोबाइल खोइ भन्न सक्छन् । अलिक बढी उमेरका बालबालिका भए कथा भन्ने र त्यसपछि अरु प्रंसगसम्म पुग्ने हो भने उनीहरूले मोबाइलको कुरा बिर्सन्छन् ।पिछा गर्ने : बालबालिकाले जोखिमपूर्ण वा बहुमूल्य वस्तु लिएर हिँडेका छन् भने झ्वाट्ट खोसेर रुवाउनु राम्रो मानिँदैन । उनीहरूको निगरानी गर्नुपर्छ । बालबालिकाले अर्को मनपर्ने चीज भेट्नेबित्तिकै पहिलेको चीज भुइँमा छोड्छन् । उनीहरूले थाहा नपाउने गरी त्यो वस्तु बालबालिकाले नदेख्ने ठाउँमा राखिदिँदा उनीहरूले त्यसलाई बिर्सन्छन् र नयाँ वस्तुमै रमाउन थाल्छन् ।छुट्टिँदा मनपर्ने चीज दिने : आमाबुवा, काकाकाकी, दिदी, दाइजस्ता नजिकका माया गर्ने नातेदार छुट्टिँदा बालबालिका रुन्छन् । धेरैले बालबालिकालाई अन्यत्र लगेर लुकाउने र थाहा नदिई उसलाई माया गर्ने व्यक्तिलाई घरबाट बिदा गरेको पाइन्छ ।यसरी बालबालिकालाई छल्नु हुँदैन, थाहा दिएर छुट्टिनुपर्छ । एयरपोर्ट, सडक जहाँसम्म आफन्तलाई पुर्‍याउन आफू गइन्छ, त्यहाँसम्म बालबालिकालाई पनि सँगै लानुपर्छ । ठ्याक्कै छुट्टिने बेलामा बिदा हुन लागेको व्यक्तिले ‘ल नानी–बाबु यो खेलाऊ वा यो राख वा यो खाऊ, मलाई बाई बाई भन’ भनेर उसलाई मनपर्ने चीज दिनुपर्छ । (यसका लागि त्यस्ता वस्तु बालबालिकालाई नदेखाई पहिल्यै तयारी अवस्थामा राख्नुपर्छ ।) अनि आफूले बालबालिकालाई ‘फलानाले नानीलाई कति माया गर्नुहुन्छ, यति राम्रो कुरा दिनुभयो, बाई बाई भन्देऊ’ भन्नुपर्छ । शिशुको ध्यान भर्खर हात परेको चीजमा बढी केन्द्रित हुन्छ । त्यसपछि उनीहरूले बिदा गर्नुपर्ने आफूलाई मनपर्ने व्यक्तिलाई सहजै बाई बाई भन्छन् ।नुहाइदिँदा संलग्न गराउने : बालबालिकालाई रोएको अवस्थामा हतार–हतार नुहाइदिएको प्रशस्तै देखिन्छ । नुहाउँदा बालबालिका रुन्छन् भने ‘नानी–बाबु नुहाउने होइन, हातखुट्टा धुने मात्र हो’ भन्नुपर्छ । ‘खुट्टामा आफैं पानी हाल’ भन्न सकिन्छ । ‘ल साबुन लगाएर आफैं मिच’ भन्नुपर्छ । चिसो नहुने पानीसँग खेल्दा शिशुलाई आनन्द आउँछ । यसरी नुहाउने काममा बालबालिकालाई समेत संलग्न गराएर नरुवाई नुहाइदिन सकिन्छ ।आँखामा साबुन वा स्याम्पु मिसिएको पानी पर्न दिनु हुँदैन । आँखाको आँसु पानीले पखालेर आँखा सुख्खा हुने तथा पोल्ने समस्या सिर्जना हुन्छ । त्यस्तै घाम लागेको ठाउँ भनेर खुला ठाउँमा नुहाइदिनु हुँदैन किनभने दुई–चार मिनेटको अन्तरमा त्यहाँ बतास चल्न सक्छ । त्यसो हुँदा बालबालिकालाई एकदमै जाडो हुन्छ ।जाडो मौसम छ भने सुरुमा तातोपानी जति धेरै समय खनाइदिइन्छ, शरीर त्यति न्यानो हुन्छ । मज्जाले १०–१२ पटक तातोपानीले भिजाइदिनुपर्छ । एकपटक शरीर भिजाएर साबुन लगाइदिने हो भने बालबालिकाले साबुन लगाएर नभ्याउादै जाडो भयो, पानी खन्याइदिनुुहोस् भन्न थाल्छन् तर मज्जाले पानी खन्याइदिइएको छ भने वातावरणको तापक्रम कम भए पनि शरीरको सतहको तापक्रम केही समय कम हुँदैन । चिसोबाट जोगाउन हिटर बाल्नु वा आगो ताप्नुभन्दा बढी लाभदायक र स्वस्थकर तातोपानीमा १० मिनेट हातखुट्टा भिजाएर पुछ्नु हो ।पढाइको चिन्ता नलिने : बालकले २–३ वर्षमै अक्षर, अंक, रंग चिनेन भनेर चिन्ता लिनुपर्दैन । उसलाई सिकाउँदै जानुपर्छ । तर पूरै जान्नका लागि उसको दिमाग ५ वर्षमा मात्र तयार हुन्छ । त्यसपछि पनि जानेन भने मात्र आफ्नो सन्तान पढाइमा कमजोर छ भन्ने बुझ्नुपर्छ । कम उमेरमै जानेको छ भनेर गर्व गर्नु पनि ठीक होइन बरु शिशुलाई अनावश्यक दबाब दिँदै तनावको बोझ बोकाएको रहेछु भनेर पश्चाताप गर्नु जाती हुन्छ ।समय दिने : बालबालिका अरुसँग अन्तरक्रिया गर्न मन पराउँछन् तसर्थ सोधेका कुराको जवाफ तथा उसको काममा साथ दिनुपर्छ । बिगार, नोक्सान गर्‍यो भने जस्तो बानी बसायो, त्यस्तै हुन्छ भन्ने भ्रममा पर्नुहुँदैन । बालबालिका भत्काउने–जोड्ने काम रुचाउँछन् । उनीहरू प्रकाश र रंगसँग खेल्न मन पराउँछन् । टर्च लाइट बाले भन्दैमा बानी बिग्रन्छ भन्ने सम्झनुहुँदैन । उमेर पुगेपछि त्यस्तो बानी आफैं हट्छ । छरछिमेकी एवं साथीभाइसँग स्वार्थ र लोभपूर्ण व्यवहार गर्न सिकाउने, माग्न, चोर्न, झिक्न सिकाउने काम गरियो भने पछिसम्म बानी बिग्रन सक्छ ।रमाइलो गर्न दिने : बालबालिकाका लागि खाने र लगाउने कुरामा मात्र होइन, खेल्ने र रमाइलो गर्ने कार्यमा पनि लगानी गर्नुपर्छ । आफ्नो आर्थिक अवस्थाले भ्याउनेसम्मको बजेट खाना र लुगामा छुट्याएजस्तै खेल्ने तथा रमाइलो गर्ने काममा पनि लगाउनुपर्छ । त्यसलाई वाहियात वा व्यर्थको खर्च सम्झने भूल गर्नुहुँदैन । शरीरको विकासका लागि खाना र लुगाजस्तै मानसिक एवं बौद्धिक विकासका लागि अन्य चीज पनि चाहिन्छ । खुसीपूर्ण जीवन जिउन पाउनु बालबालिकाको अधिकार हो । पैसा नपर्ने धूलो, माटोसँग खेल्न दिनु अनि पछि सफा गरिदिनु सर्वोत्तम उपाय हुनसक्छ ।बाक्ला पहिरन नलगाइदिने : शरीरमा पसिना आउने गरी लुगा लगाइदिइयो वा सिरक ओढाइदिइयो भने शिशुलाई चिसो लाग्छ । शरीरमा पसिना सेलाउँछ र त्यसले शरीरलाई ठन्डा बनाउँछ । यसले निमोनियाँका जीवाणुलाई सक्रिय तुल्याउँछ । बालबालिकाले सिरक ओढ्न मानेनन् भने बुझ्नुपर्छ कि लगाइएको लुगाले शरीरको कुनै भागमा बढी गर्मी भएको छ । सुताउँदा पातला पहिरन लगाइदिनुपर्छ । पहिरन खुकुलो हुनुपर्छ किनभने निदाएको बेला शरीर कता–कता बटारिन्छ र शरीर कस्सिन सक्छ । इलास्टिक दिउँसो सामान्य कसिलो लगाइदिए पनि सुत्दा एकदमै खुकुलो हुनुपर्छ । सुतेको बेला रक्तसञ्चार बाहिरी सतहबाट बढी हुने हुँदा कसिलो इलास्टिकले रक्तसञ्चारमा बाधा पुर्‍याउँछ ।आरामले ख्वाउने : खाना सेलाउँछ भनेर छिटोछिटो ख्वाउनुहुँदैन । गीत–संगीतमा लठ्याएर वा शरीर अठ्याएर पनि ख्वाउनु हुँदैन । यसरी ख्वाएको पोषण लाग्दैन । सुताएर, नाक छोपेर, गाँसमाथि गाँस ख्वाउनु हुँदैन । खाना खाँदा श्वासप्रश्वास, छ्युँ, खोकीजस्ता क्रियाकलाप स्वतन्त्र ढंगले गर्न मिल्नुपर्छ । यसो गर्दा श्वास नलीबाट खानाको अंश फोक्सोमा गएर फोक्सो खराब हुनसक्छ । पछि त्यही निमोनियाँको कारण बन्छ ।बालबालिकाले जे मीठो मान्छन्, त्यही ख्वाउनुपर्छ । खाना खान गाह्रो मान्ने बालबालिकालाई कथा वा अन्य प्रंसग सुनाउँदै खाना ख्वाउनुपर्छ । आजको खानामा यो मिसाएको छ, यो हालिएको छ भन्दै नानी–बाबुलाई खानाको पनि परिचय दिनुपर्छ ।बालबालिकाको अधिकार हनन् नगरी, सरसामग्रीको नोक्सानी नपुर्‍याई, उनीहरूलाई खुसी नै राखेर हुर्काउन–बढाउन सकिन्छ । खान दिएकै छु, लगाउन दिएकै छु, दिसा–पिसाब गर्दा लुगा फेरिदिएकै छु, खेलौना किनिदिएकै छु भनेर आफ्नो जिम्मेवारी पूरा भएको सम्झनु पर्याप्त हुँदैन । 

रमेश घिमिरे, श्रावण २, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

होमवर्कको झन्झटबाट कसरी बच्ने ?

जब बालबालिका पढ्दैछन् वा होमवर्क गर्दैछन् भने आफू खाली बस्नु हुँदैन । उनीहरूका अगाडि आफू पनि कापी–कलम वा हिसाबखाता लिएर बस्ने हो वा अन्य हिसाबकिताब गर्ने हो भने बालबालिकालाई ठूलो भएपछि पनि होमवर्क गर्नुपर्ने रहेछ भन्ने ज्ञान प्राप्त हुन्छ र यसले उनीहरूको आत्मविश्वास वृद्धि गर्छ ।

नारी संवाददाता , जेष्ठ २४, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकाहरूलाई होमवर्क गराउँदा

होमवर्क गर्न ढिलाइ गर्नेबित्तिकै आमाहरू बालबालिकालाई हप्काउन थाल्छन् । सजिलैसँग नानीहरूलाई होमवर्क गराउने हो भने उनीहरूका लागि पढ्ने स्थानको उचित व्यवस्था मिलाइदिनुपर्छ । यसो गरियो भने उनीहरू एकाग्र भएर पढ्न सक्छन् । उनीहरू आफैं पढ्न तथा सकारात्मक कार्यप्रति उत्प्रेरित हुनसक्छन् ।

प्रगती श्रेष्ठ, शिक्षिकाजेष्ठ १६, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

होमवर्कको झन्झटबाट कसरी बच्ने ?

कतिपय घरमा बालबालिका विद्यालयबाट फर्किएपछि फेरि पढ्नकै लागि कर गरिन्छ । स्कुलबाट फर्किएपछि बालबालिकाहरू सुत्न चाहन्छन् भने सुत्न दिनुपर्छ । उठेपछि उनीहरूलाई पढाइमा लगाउन सकिन्छ । उनीहरू तोकिएको निश्चित समयमा होमवर्क गर्न रुचाउँछन् ।

नारी संवाददाता , जेष्ठ १४, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

व्यवहार गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू

कतिपय अभिभावक आफ्ना छोराछोरीको राम्रो रिजल्ट आउँदा निकै खुसी हुने र केही बिग्रिए रिसाउने, कराउने, गाली गर्ने प्रवृत्तिका हुन्छन् जुन उनीहरूको मानसिकताका लागि निकै घातक हुन्छ । फलत: बालबालिकाहरू अभिभावकसँग आफ्ना मनका कुरा व्यक्त गर्न डराउँछन् र उनीहरू के गरिरहेका छन् भन्ने कुरा अभिभावकलाई अत्तोपत्तो हुँदैन ।

सिर्जना दुवाल श्रेष्ठ, वैशाख १९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकाहरूका लागि वातावरण

सबैजना आफ्ना बालबालिकालाई राम्रोसँग हुर्काउन चाहन्छन् । राम्रो लालनपालनबाटै बालबालिकाहरू मानसिक एवं शारीरिक रूपमा स्वस्थ हुन्छन् । जति समय अभिभावकले आफ्ना नानीहरूसँग बिताउँछन्, त्योभन्दा बढी समय नानीहरू विद्यालयमा बिताउँछन् । त्यसकारण विद्यालय नानीहरूका लागि रमाउने तथा खुसी हुने स्थान बन्नु जरुरी छ ।

सिर्जना दुवाल श्रेष्ठ, वैशाख १८, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकाको बदलिँदो स्वभाव

सामाजिक सञ्जाल एवं प्रविधिले बालबालिकाहरूलाई एक्लो मात्र बनाएको छैन प्रविधिले विभिन्न पक्षबाट बालबालिकालाई नकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ । प्रविधिका कारण बालबालिका विभिन्न खालका रसायनबाट प्रभावित भैरहेका छन् । ती रसायनले उनीहरूको मानसिक विकासमा समेत गहिरो असर गरिरहेको छ ।

राधिका अधिकारी, चैत्र १८, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

अभिभावकत्व निर्वाहका लागि

आधुनिक एवं व्यस्त जमानामा बालबालिकाहरूलाई सम्हाल्नु तथा उचित मार्गदर्शन दिनु सार्‍है गार्‍हो काम हो तसर्थ पनि हिजोआजका अभिभावकका लागि बालबालिकाको रेखदेख एउटा ठूलो चुनौती बनेको छ ।

नारी संवाददाता , पुस २४, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

अभिभावकत्व निर्वाहका लागि

आधुनिक एवं व्यस्त जमानामा बालबाबालिका सम्हाल्न र उनीहरूलाई उचित मार्गदर्शन दिनु गार्‍हो काम हो ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, वैशाख ३, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सन्तानलाई माया गरेर हुर्काऔं

कुटपिट नगरी आफ्ना सन्तान तरह लाग्दैनन् भन्ने सोच धेरैको हुन्छ । तर डर, धम्की, त्रास एवं शारीरिक सजायले बालबालिकालाई गलत कुरा सिकाउँछ । उनीहरूको मस्तिष्कको कार्यदक्षतामा ह्रास आउँछ । आफूभन्दा ठूलाबाट पिटिँदा बालबालिकाहरू निराश र असहाय महसुस गर्छन् ।

नारी संवाददाता , पुस १२, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकालाई सजाय दिनु कति उचित ?

गल्ती गर्ने समय नै बाल्यकाल हो । आमाबाबुको भाषामा बालबालिका चकचके, छुकछुके तथा बदमास हुन्छन् तर यसो नगरी उनीहरू सक्रिय पनि हुँदैनन् । बालबालिकाको बदमासी र चकचकेपनलाई लिएर विभिन्न धारणा पाइन्छन् । एकथरीले गल्ती गरिहाले गल्ती महसुस गराउन भए पनि सजाय दिनुपर्छ भन्छन् भने अर्काथरी विशेषज्ञहरू सजाय दिनु गलत हुने बताउँछन् ।

नारी संवाददाता , पुस ४, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --