स्वास्थ्य जानकारी

होसियार रहौं दमबाट

 जाडो तथा वर्षा मौसममा दम तथा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या भएकाहरूलाई अझ बढी गाह्रो हुन्छ । त्यसैले यस्ता बिरामीले यी मौसममा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ । यस्ता बिरामीलाई सानो काम गर्दा पनि गाह्रो हुन्छ । राति सुत्दा स्वाँ–स्वाँ बढ्नुका साथै सुख्खा खोकी लाग्छ । भर्‍याङ उक्लदा मात्र होइन उत्तानो परेर सुत्न र बोल्न पनि गाह्रो हुन्छ । ज्वरो पनि लगातार आउँछ ।  व्यस्त एवं ऊर्जाशील जीवन जिउन निरोगी हुनु जरुरी छ । अहिलेको बदलिँदो वातावरण, प्रदूषण तथा खानपानमा गरिएको मिसावटका कारण धेरै कुरामा शुद्धता पाइँदैन । यसले गर्दा दमका बिरामीको संख्या पनि बढिरहेको छ । यो समस्या बालबालिकामा पनि फैलिरहेको छ ।  दमका लक्षण के–के हुन सक्छन् ?दमको लक्षण सबैमा एकै प्रकारको हुँदैन । दम धेरै किसिमका हुन्छन् । जुन अन्य श्वाससम्बन्धी बिरामीको लक्षण पनि हुनसक्छ । यी लक्षण दमका लक्षण हुन् कि होइनन् चिन्न जरुरी हुन्छ । सामान्यतया सुरुमा छातीमा अप्ठ्यारो हुनु, सास फेर्दा विशेष प्रकारको ध्वनि निस्कनु, राति तथा बिहान खोकी लाग्नु, श्वासनलीमा हावाको प्रवाह ठीक ढंगमा नहुनु जस्ता लक्षण देखा पर्छन् ।  कारण ? दम रोगका लागि पर्यावरण, प्रदूषण तथा वंशानुगत कारण प्रमुख रूपमा जिम्मेवार हुन्छन् । आमाबुवा यो रोगबाट पीडित भए सन्तानलाई पनि दम हुने सम्भावना वृद्धि हुन्छ ।  मौसमको असर ? वर्षा तथा जाडो मौसममा सामान्य मानिसको श्वास नली पनि खुम्चन्छ । यही दौरान दम रोग लाग्ने सम्भावना बढ्छ । दुवै मौसममा त्यस्ता मानिसहरूले विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ । त्यसमा धूवाँ, धूलो, पाल्तु जनावर तथा कुनै औषधिको एलर्जी हुनसक्छ । जाडो मौसममा रुघाखोकी लाग्न सक्छ । यसले गर्दा श्वासनली खुम्चन्छ । यसको समयमा उपचार नगरे दमको एट्याकको खतरा बढ्छ । यो मौसममा दमका बिरामीले आफ्नो शरीरको विशेष ख्याल राखी सावधानी अपनाउनुपर्छ । शरीरलाई चिसोबाट पूर्णरूपमा जोगाउनुपर्छ । यस्ता बिरामीको कोठा ओसिलो हुनुहुँदैन । चिसोले दमका बिमारीमा फंगल इन्फेक्सन हुने जोखिम वृद्धि गर्छ ।  दम हुने कारण ? अप्रत्यक्ष रूपमा मानसिक तनाव पनि यसको कारण हुनसक्छ । लगातार मानसिक तनाव भए शरीरको रोगप्रतिरोधक क्षमता कम हुन्छ । त्यसका अतिरिक्त रुघाखोकी, धूलो, कसिंगर, पाल्तु जनावरका रौं, विषाणु तथा वायु प्रदूषणका साथमा भावनात्मक आवेश पनि दमको आघातको कारण बन्न सक्छ । त्यसैगरी चुरोटको सेवन एवम वंशानुगत कारणले पनि दम हुनसक्छ । कुनै एउटा मानिस संक्रमणबाट ग्रसित भए फोक्सोको नलीले स्वाभाविक रूपमा आफ्नो काम गर्न पाउँदैन । यसले गर्दा सास लिने प्रक्रियामा अप्ठ्यारो सिर्जना हुन्छ ।  शिशुमा दमको असर ? अहिले बढ्दो प्रदूषण तथा बदलिँदो जीवनशैलीका कारण शिशुहरूमा पनि दम रोग तीव्र रूपमा फैलिरहेको छ । यसको प्रमुख कारण शिशुलाई स्तनपान नगराउनु, बोतलबाट दूध पिलाउनु तथा उनीहरूलाई दूषित हावाको सम्र्पकमा राख्नु हो । त्यसैगरी दम वंशानुगत कारणले पनि हुनसक्छ । पाँच वर्षमुनिका बालबालिकामा यस्तो हुन सक्छ । दम केही वर्षपछि पनि देखिने सम्भावना बढ्छ । त्यसका अतिरिक्त एन्टिबायोटिक औषधिको चलन पनि बढ्दो छ । यसले गर्दा शिशुको रोगप्रतिरोधक क्षमता कम भएर दमका साथै अन्य रोग लाग्ने खतरा वृद्धि हुन्छ ।  विशेष ध्यान दिनु जरुरी छ जाडो तथा वर्षा मौसममा शिशुको विशेष स्याहार गर्नुपर्छ । उसलाई बाहिरको हावाबाट जोगाउनुपर्छ । भीडभाड भएको ठाउँमा लानु हुँदैन । कुनै किसिमको रोग लागेर अप्ठ्यारो भए आफैं औषधि नदिई चिकित्सककहाँ पुर्‍याउनुपर्छ । शिशुलाई बासीभन्दा ताजा तथा स्वस्थ खाने कुरा दिनुपर्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार सन् १९७० पछि दमका रोगीहरू बढिरहेका छन् । पूरै विश्वमा करिब २३ करोड ५० लाख मानिस दमका रोगी छन् ।  दम कुनै पनि उमेरमा हुन सक्छ दम यही उमेरमा हुन्छ भन्ने छैन । यो जुनसुकै उमेरकालाई पनि लाग्न सक्छ । ३० वर्षमाथिका मानिसलाई दूषित हावाका कारण दम हुन सक्छ । यसैगरी ३० वर्षभन्दा कम उमेरकालाई एलर्जीका कारण दम हुन सक्छ । चुरोटको धूवाँ, चिसो हावा तथा भावनात्मक तनावका कारण दम हुन सक्छ । ५० वर्षभन्दा माथिकालाई दम हुने सम्भावना बढी हुन्छ ।  परीक्षणस्पिरोमेट्री : यो सामान्य किसिमको परीक्षण हो । यो कुनै पनि मेडिकल क्लिनिकमा गर्न सकिन्छ । यो परीक्षणबाट सास फेर्दा हुने असजिलो तथा मुटु रोग छ कि छैन भन्ने कुरा पत्ता लगाउन सकिन्छ । यसबाट मानिसले छिटो–छिटो सास फेर्ने कारण पनि पत्ता लगाउन सकिन्छ । छातीको एक्सरे : यो एक्सरेबाट दम देखिँदैन तर यससँग सम्बन्धित जानकारी भने लिन सकिन्छ ।एलर्जी टेस्ट : धेरै पटक चिकित्सकले एलर्जी टेस्टको सल्लाह दिन्छन् । यो टेस्टबाट मानिसको टिगर्सको सही स्थिति के छ र कस्तो परिस्थितिमा यसले प्रभावित गर्छ भन्ने कुरा पत्ता लाग्छ । स्किनप्रिक टेस्ट : यो साधारण विधि हो । यो एलर्जिक टिगर्स थाहा पाउने प्रभावशाली उपाय पनि हो । यो सस्तो तथा तुरुन्त रिजल्ट दिने खालको सुरक्षित परीक्षण हो । ब्लड टेस्ट : ब्लड टेस्ट एलर्जीको स्थिति पत्ता लगाउने उपयोगी विधि हो । शारीरिक परीक्षण : दमको स्थिति के–कस्तो छ भनेर चिकित्सकले शारीरिक परीक्षण गर्छन् । यसबाट छाती घ्यारघ्यार भएको आवाज सुनिनुका साथै त्यसको गम्भीरता पत्ता लाग्छ ।  दमको उपचार तथा रोकथाम दमको सबैभन्दा राम्रो उपचार इनहेलेसन थेरापी हो । यो उपचारले बिरामीको फोक्सोमा आफ्नो प्रभाव देखाउँछ । औषधि तथा सिरप पेटमा पुगेपछि रगतको माध्यमबाट फोक्सोमा पुग्छ । त्यसबाट साइडइफेक्ट पनि हुन सक्छ । पहिलेदेखि नै मधुमेह तथा अन्य क्रोनिक बिरामी भए दमको असर अझ बढी देखापर्ने भएकाले विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ । धूलो, धूँवाबाट जोगिन, न्याना पहिरन लगाउने । बिहान चिसो बढी हुने भएकाले कोठाको तापक्रम नियन्त्रमा राख्नुपर्छ । यसो भन्दैमा कोठाका झ्याल–ढोका बन्द गरेर गुम्म पार्नुहुँदैन । त्यसो गरे कोठामा अक्सिजन अपर्याप्त भएर बिरामीलाई अझ गाह्रो हुन्छ ।  दम एट्याकमा नियन्त्रण दमको एट्याक रोक्न चिकित्सकले दिएको औषधि समयमा सेवन गर्नुपर्छ । जरुरी भए इनहेलर प्रयोग गर्नुपर्छ । जुन चीजले गर्दा दम बढेजस्तो महसुस हुन्छ त्यस्ता कुराबाट जोगिनुपर्छ । खानपानमा पनि ध्यान पुर्‍याउनुपर्छ । खाना खाएको आधा घन्टापछि पानी पिउनुपर्छ । चिया, कफी, अचार, रातो खुर्सानी, गरम मसला आदि भरसक प्रयोग गर्नुहुँदैन, गर्नैपरे कम मात्रामा प्रयोग गर्नुपर्छ । रोगीको खानपान  दमबाट पीडित बिरामीले एन्टिअक्सिडेन्ट प्रयोग गर्नुपर्छ । एन्टिअक्सिडेन्टले फोक्सो तथा श्वासप्रश्वासका रोगसँग लड्छ । यस्ता खाद्यपदार्थमा भिटामिन सी तथा ई पाइन्छ । त्यसका अतिरिक्त यस्ता खाने कुरा खानुपर्छ जसमा भिटामिनको मात्रा पर्याप्त हुन्छ । दाल तथा हरियो तरकारी खानुपर्छ । यसले दमको एट्याकबाट जोगाउँछ । चिसो खानेकुरा तथा पेयपदार्थबाट पहरेज गर्नुपर्छ । दूध, बटर एवं चिल्लो पदार्थको सेवनले दमको तीव्रता कम हुन्छ । यस्ता खानेकुरा खाने शिशुको तुलनामा चिल्लो कम खाने शिशुमा दम हुने सम्भावना बढी हुने कुरा अध्ययनबाट पत्ता लागेको छ ।     मासुजन्य पदार्थको एलर्जी, अण्डाको एलर्जी भए त्यस्ता खानेकुरा खानु हुँदैन ।     दही तथा चामल सेवन गर्नुहुँदैन ।     दम एलर्जीका कारण भए एलर्जी रोक्न दूधमा बेसार हालेर पिउनुपर्छ ।     सेलेनियम सी फुड खानुपर्छ जुन मासुमा पाइन्छ ।    गाढा रंगका फल तथा तरकारी छनोट गर्नुपर्छ किनभने त्यसमा दमका लागि               फाइदाजनक बिटा केरोटिनको मात्रा बढी हुन्छ । गाजर एवं पालुंगो सेवन गर्नुपर्छ।   फल तथा तरकारीको रंग गाढा भए एन्टिअक्सिडेन्टको मात्रा उति नै बढी हुन्छ ।   अम्लीय रसबाट बनेका खानेकुरा खानुहुँदैन ।(उपासना पाण्डेसँगको कुराकानीमा आधारित) के नगर्नेघरमा पाल्तु जनावर भए ओछ्यान तथा बेडरुममा नल्याउने । नशालु पदार्थ सेवन नगर्ने । घरमा दमका रोगी भए नजिकै बसेर धूम्रपान नगर्ने ।  केमा ध्यान दिने ?बेडसिट तथा शिशुका खेलौना हरेक हप्ता राम्रो क्वालिटीको डिटरजेन्टले सफा गर्नुपर्छ। धूलो तथा माटोबाट जोगिनुपर्छ । एस्प्रिन तथा पेनकिलर खानुहुँदैन । एअरटाइट गद्दा तथा सिरानी प्रयोग नगर्ने किनभने यसमा धूलोको कण जम्छ । पाल्तु जनावरलाई प्रत्येक हप्ता नुहाइदिनुपर्छ । शिशुको एलर्जी जाँच गराउनुपर्छ ।

नारी संवाददाता , फाल्गुन २, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बढ्नसक्छ मधुमेह

जाडो मौसममा सही रूपमा हेरचाह नगरे सुगर लेवल बढ्ने सम्भावना हुन्छ। जाडोको वृद्धिसँगै ब्लड सुगरको मात्रा बढ्छ। यो मौसममा रगत पनि गाढा हुन्छ।

नारी संवाददाता , माघ २८, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

रोग निम्त्याउँछ कृत्रिम दाँतले

साधारणतया: उमेर वृद्धिसँगै दाँत पनि झर्न थाल्छन्। यस्तो स्थितिमा कृत्रिम दाँत लगाइन्छ। यसो गर्दा खानेकुरा पहिलेको जस्तै गरी खान सकिन्छ तर कृत्रिम दाँतले रोगलाई पनि निम्ता दिन्छ। दिनभर कृत्रिम दाँत लगाए पनि राति त्यसलाई निकाल्नुपर्छ।

नारी संवाददाता , माघ २७, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

एक चम्चा चिनीले थकान मेट्छ

स्वस्थ रहन नियमित रूपमा बिहान शारीरिक अभ्यास गर्नुपर्छ। मर्निङ वाकमा निस्कनुपर्छ। यसो गर्दा कोही छिट्टै थाक्छन्।

नारी संवाददाता , माघ २७, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

उच्च रक्तचापबाट जोगिन सकिने

उच्च रक्तचापलाई साइलेन्ट किलर मानिन्छ, यो भनाइ कतिपय अवस्थामा गलत पनि हँुदैन। कहिले यसको चपेटामा आइन्छ थाहै हुँदैन।

नारी संवाददाता , माघ २८, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

स्वास्थ्यका लागि उपयोगी तीतेपाती र ज्वानो

साढे दुई वर्षको बालकलाई दूध ख्वाइरहेकी आमाले मसँग कसरी शिशुको दूध ख्वाउने बानी छुटाउने होला’ भनेर सोधिन्।

डा. अरुणा उप्रेती, माघ २८, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पाठेघरका लागि योग

महिलाहरूको तल्लो पेट संवेदनशील अंग हो । जसरी आँखा, जिब्रो, मुटु, कलेजो, मस्तिष्क आदि संवेदनशील अंगको संरक्षणका लागि भोजन एवं रहनसहनमा ध्यान पुर्‍याइन्छ त्यसैगरी पाठेघरका लागि पनि विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ ।

नारी संवाददाता , माघ २२, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बढ्दो कम्मरमा राखौं नजर

खतराको घन्टी हो । तौल सामान्य तर कम्मर मोटो तथा उमेर कम छ भने त्यसलाई जोखिमपूर्ण मानिन्छ जसलाई हल्का रूपमा लिनु हुँदैन । यस्तो अवस्थामा आफू ओभर वेट नभएकाले कुनै प्रकारको शारीरिक श्रम वा व्यायामको आवश्यकता छैन भनेर सोच्नु गलत हुनसक्छ ।

नारी संवाददाता , माघ २१, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिनावारी किन गडबड हुन्छ ?

सिनामंगलकी १९ वर्षीया सृष्टि कार्कीको महिनावारी जहिले पनि ३ महिनाको फरकमा हुन्छ । उनको जस्तो समस्या धेरै किशोरीलाई हुन्छ । यसैगरी बालाजुकी कृषा प्रधानको पहिलो महिनावारी भएपछि दुई महिनाको अन्तरमा हुने गरेको छ । यसमा आत्तिहाल्नुपर्ने स्थिति नभएको स्त्री तथा प्रसूति रोग विशेषज्ञ डा. उर्मिला कार्की बताउँछिन् ।

उपासना पाण्डे, माघ २१, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

करिअरका लागि सन्तुलित वजन

विभिन्न स्वादिला परिकार भनेपछि हुरुक्कै हुने छुल्ठिमलाई पहिले स्लिम हुनुपर्छ, राम्रो देखिनुपर्छ भन्ने सोच पलाएन । टिनएजमै विवाह गरी गृहिणी भएकी गुरुङलाई दुब्लाउनुपर्छ भन्ने पनि लागेन तर रेडियोमा काम गर्न थालेपछि उनलाई स्टेज शोहरूबाट बोलाइन थालियो ।

नारी संवाददाता , माघ १५, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बाथरोगीका लागि

जाडो मौसममा चिसो पानीले ननुहाउने, लुगा नधुने, सरसफाइ नगर्ने ।तामा, मासको दाल, फर्सी, लौका आदि चिसो प्रकृतिका परिकार कम मात्रामा खाने ।फ्रिजमा राखिएका तथा बासी खाना नखाने ।

नारी संवाददाता , माघ ११, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --