विचार

वैदेशिक रोजगारमा महिला

 विजया राई श्रेष्ठ (अध्यक्ष, आप्रवासी महिला कामदार समूह (आमकास), नेपालनेपाली महिलाहरू वैदेशिक रोजगारीमा जान थालेको लगभग दुई दशक बितिसकेको छ तर यो अहिले पनि त्यति व्यवस्थित हुनसकेको छैन । पहिले जस्ता समस्या थिए ती समस्या आजसम्म पनि जस्ताको तस्तै छन् । विशेषत: खाडी मुलुकमा घरेलु कामदारका रूपमा पुग्ने महिलाहरूको समस्या विकराल छ । वैदेशिक रोजगार ऐन–२०६४ लागू भएको पनि एकदशक बितिसकेको छ तैपनि कानुन, सूचना तथा न्यायमा महिलाहरूको पहुँच नगन्य छ । नेपालमा अहिलेसम्म पनि यति नै महिला बिदेसिन्छन् भन्ने कुनै आधिकारिक तथ्यांक तयार पार्न सकिएको छैन किनभने धेरैजसो महिला अवैध तरिकाले बाहिरिने क्रम जारी नै छ । घरेलु काममा नपठाउने भनेर सरकारले खाडी मुलुकमा रोक लगाए पनि अन्य काममा भनेर लाने अनि त्यहाँ पुगिसकेपछि घरेलु काममै लगाउने कार्य जारी छ । नेपालमा सरोकारवाला संघसंस्थाले उपलब्ध गराउने सेवा लिएर विदेश जाने महिलाहरूको तुलनामा अवैध तरिकाले अथवा सेटिङ मिलाएर गएकाहरू नै बढी छन् । सरकारले यसलाई सुधार्न नखोजेको भने होइन । घरेलु कामका लागि विदेश जाने महिलाले अनिवार्यरूपमा अभिमुखीकरण तथा सीपमूलक तालिम लिनुपर्ने भनिएको छ तर पनि त्यसको कार्यान्वयन भएको छैन । सरकारी अनुगमन फितलो हुनु पनि यसको एउटा कारण हो । वैदेशिक रोजगारीमा जाने महिलाहरूसँग काम गरेको १५ वर्षको अनुभवले मलाई के सिकायो भने बिनातालिम, बिनासूचना, बिनाकानुनी प्रक्रिया विदेश जानेहरू समस्यामा पर्छन् र यस्तै दिदीबहिनीहरूले फर्किसकेपछि पनि कानुनी कागजातको अभावमा न्याय पाउँदैनन् । यदि उनीहरू कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेर गएका हुन्थे भने फर्किए पनि न्याय तथा क्षतिपूर्ति प्राप्त हुने सम्भावना रहन्थ्यो । धेरै दिदीबहिनी विदेश जानुको मुख्य कारण, बेरोजगारी, गरिबी, घरेलु हिंसा एवं छोराछोरीको राम्रो शिक्षादीक्षा नै हुन् । मुलुकभित्रै स्वरोजगार हुनसक्ने वातावरण भैदिए पनि असुरक्षित वैदेशिक रोजगार तथा मानव बेचबिखनलाई न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ । पछिल्लो समयमा आएर वैदेशिक रोजगारीको ट्रेन्डमा समेत परिवर्तन आइरहेको छ । अहिले नेपाली महिलाहरू खाडी मुलुकभन्दा पनि मलेसिया, साइप्रस, पोल्यान्ड, टर्की, जापान आदि मुलुकमा दक्ष कामदारका रूपमा जान थालेका छन् । तसर्थ अब हामी वैदेशिक रोजगारी मात्र भन्दा पनि आन्तरिक स्थानान्तरणलाई ध्यानमा राख्दै वैदेशिक रोजगारीमा जान चाहने दिदीबहिनीहरूलाई विषयगत ज्ञान, अभिमुखीकरण तालिमभित्र आर्थिक साक्षरता, सचेतनामूलक कार्यक्रम तथा आर्थिक सशक्तीकरणमा जोड दिने योजनामा छौं किनभने यो मुद्दा विश्वव्यापी भैसकेको छ । यसले पार्ने प्रभाव एवं असर पनि व्यापक छ । वैदेशिक रोजगार विभागद्वारा सार्वजनिक पछिल्लो दुई महिनाको आँकडा हेर्दा वैदेशिक रोजगारीमा जानेहरूको कुल संख्याको १५ प्रतिशत महिला छन् । वैदेशिक रोजगार ऐन अहिले परिमार्जित अवस्थामा छ । यो अझै महिलामैत्री र महिलामुखी भएर आउनुपर्छ भने यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन पनि आवश्यक छ । त्यसो त ऐनको धारा ८ ले महिलालाई विभेद गर्नहुँदैन भनेको भए पनि बेलाबेलामा महिलामाथि प्रतिबन्ध लगाइने हुँदा बेचबिखनको अवस्था अझ डरलाग्दो हुन पुगेको छ । अब संशोधन भएर आउने ऐन महिलाका लागि सहज एवं सुव्यवस्थित हुनु आवश्यक छ । अब महिलालाई घरेलु काममा मात्र होइन सुरक्षित मुलुकमा दक्ष कामदारका रूपमा पठाउने व्यवस्था तथा उनीहरूले कमाएको रकम लगानी गर्ने योजना तयार पार्ने काम सरकारी तवरबाटै हुनु जरुरी छ । त्यसका साथै सरोकारवाला संस्थाहरू पनि प्रोजेक्ट बेस्ड नभई इस्यु बेस्ड हुनुपर्छ ।(लक्ष्मी भण्डारी थापासँगको कुराकानीमा आधारित)

नारी संवाददाता, जेष्ठ ७, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कसरी सफल हुने

आधुनिकतासँगै मानिसका आवश्यकताहरू पनि फेरिएका छन् । यससँगै जीवनशैली नफेरिने कुरै भएन । बढ्दो आवश्यकता परिपूर्तिका लागि महिला–पुरुष दुवै कामकाजी हुनुपर्ने बाध्यता छ । फलत: पुरुषको वर्चस्व भएका कतिपय क्षेत्रमा महिलाहरू पनि अग्रसर हुन थालेका छन् ।

नारी संवाददाता , वैशाख २६, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

विद्युतीय अपराध र महिला हिंसा

सामान्यत: कम्प्युटर तथा इन्टरनेट प्रयोग गरी हुने आपराधिक क्रियाकलाप नै साइबर अपराध हो । नेपालको विद्युतीय कारोबार ऐन २०६३ ले कम्प्युटर इन्टरनेटलगायतका विद्युतीय संचार माध्यमहरूमा प्रचलित कानुनले प्रकाशन तथा प्रदर्शन गर्न नहुने भनी रोक लगाएका सामग्रीहरू वा सार्वजनिक नैतिकता, शिष्टाचारविरुद्धका सामग्रीहरू प्रकाशन वा प्रदर्शन गर्नेजस्ता कामलाई विद्युतीय कसुर भनी परिभाषित गरेको छ ।

मीना मरासिनी, वैशाख ४, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

नारी आन्दोलन कस्का विरुद्ध ?

हरेक वर्ष नारी दिवसका दिन वरपर शहरका केहि कार्यक्रमस्थल र तारे होटलका मञ्चहरु धुमधामका साथ सजाईन्छन् र नारी आन्दोलनका कुराहरु उछालिदैआएका छन् ।

अविरल थापा, फाल्गुन २५, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आफ्नो भागको जिन्दगी कहिले बाँच्ने ?

स्टार वल्र्ड च्यानलबाट ‘अपेरा विस्नी’ सो आइरहेको थियो । ‘अपेर विस्नी’ सोमा संसारका सबै क्षेत्रका चर्चित अनुहारका निजी कुराहरूलाई लिएर अन्तर्वार्ता लिइन्छ । त्यो दिन कार्यक्रममा ‘एलेन डी जेनेरस र पोर्सिया डी रोशी’ सहभागी थिए । उनीहरू लेस्बियन जोडी थिए । पछि थाहा पाएँ । एलेन डी जेनेरस अमेरिकाको चर्चित टेलिभिजन टक सोकी संचालिका तथा एलेनकी हास्यअभिनेतृ हुन् । उनले पुस्तक पनि लेखेकी रैछिन् ।

निरूपा प्रसून, माघ ९, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कसरी सफल हुने ?

आधुनिकतासँगै मानिसका आवश्यकताहरू पनि फेरिएका छन् । यससँगै जीवनशैली नफेरिने कुरै भएन । बढ्दो आवश्यकता परिपूर्तिका लागि महिला–पुरुष दुवै कामकाजी हुनुपर्ने बाध्यता छ । फलत: पुरुषको वर्चस्व भएका कतिपय क्षेत्रमा महिलाहरू पनि अग्रसर हुन थालेका छन् ।

नारी संवाददाता , माघ ३, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

छोरीको आशीर्वाद आमालाई

खोलामा परेको एउटा पात बग्दाबग्दै कहाँ पुग्छ, थाहा हुँदैन । हावामा उडेको कपास कहाँ पुग्छ, पत्तो हुँदैन । आकाशमा बादलको आकार छिनछिनमा परिवर्तन भएजस्तै हाम्रो जीवनमा पनि थरीथरीका मोड एवं परिस्थिति आउँछन् अनि जिन्दगीका रूपरेखाहरू फेरिएर जान्छन् ।

दिव्या बज्राचार्य, माघ ३, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सम्बन्ध टुट्नु र मन दुख्नुका कारणहरू

सम्बन्धको कोमल धागो मनसित जोडिएको हुन्छ । जब सम्बन्ध टुट्छ तब सीधा प्रभाव मनमा पर्छ । हामी सबैजना आफ्नो सम्बन्धबाट केही अपेक्षा र आशा राख्छौं । जब यी आशा–अपेक्षा टुट्छन् तब पीडा हुन्छ ।

नारी संवाददाता , माघ १, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सकारात्मक सोच नै नारीको पहिलो सुन्दरता

जहाँ पनि सुन्दरता शब्द जोडिएर आउँछ त्यहाँ नारीको आभाष हुन्छ । मानौं कि सुन्दरता भन्ने शब्द नै स्त्रिलिंगी शब्द हो ।

नारी संवाददाता , पुस १९, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलाका लागि आत्मसुरक्षा

महिलामाथि हुने हिंसा संसारकै जल्दोबल्दो विषय हो । दक्षिण एसियाली मुलुकमा अझ बढी महिला हिंसा हुने विविध अध्ययनले सार्वजनिक गरेका छन् । हाम्रो जस्तो मुलुकमा महिलामाथि हुने विविध किसिमका हिंसा घटाउन थुप्रै सरकारी तथा गैरसरकारी संस्था लामो समयदेखि प्रयासरत छन् र पनि हिंसाको आँकडा दिनप्रतिदिन बढ्दो क्रममा देखिन्छ ।

नारी संवाददाता , पुस १६, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

नारीमा सामाजिक सञ्जाल

मनले खाएको मान्छेसँग रिस्सिएको बेला झोक्किनुभन्दा ल्यापटप खोलेर स्टोरी ड्राफ्ट गर्नुपर्छ ।

नारी संवाददाता , मंसिर २८, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --