विचार

परसेन्टेज कि प्रतिभा ?

हामी आमाबुवा जब आफ्नो सन्तान पेटभित्र चलमलाउँछ जीवनको छुट्टै खुसीको अनुभूति गरिरहेका हुन्छौं अनि सन्तानका लागि अनेकौं सपना सजाउन थाल्छौं । मेरो नानीलाई यो समाजको सबैभन्दा राम्रो स्कुलमा पढाउँछु र भविष्यमा डाक्टर वा इञ्जिनियर बनाउँछु यस्तै ...यस्तै.... ।शिशुलाई दुई वर्ष पुग्नासाथ मन्टेश्वरीमा भर्ना गर्छौं । सुरुका दिनबाटै नानीलाई स्कुल पठाउँदा नानी राम्रो पढ्नु, फस्ट हुनु, सबैलाई जित्नुपर्छ भन्दै कलिलो दिमागमा जित्ने मानसिकता भरेर पठाउँछौं र नानीहरू सिक्ने मानसिकताभन्दा जित्ने मानसिकता एवं पुस्तकको गरुङ्गो भारी बोकेर विद्यालय पुग्छन् । उनीहरू हरेक दिन आफ्ना साथीहरूसँग प्रतिस्पर्धामा हुन्छन् । सिक्ने होइन जित्ने मानसिकताले... । जितेका नानी त खुसी होलान् तर जसले जित्न सक्दैनन् उनीहरू निराश हुन्छन् । त्यसैले हामी अभिभावकले सानैदेखि प्रतिस्पर्धा गराएर जित्नैपर्छ भन्ने मानसिकताले होइन, हरेक दिन एउटा कुरा मात्र सिके पुग्छ । स्कुलको पहिलो दिनदेखि नै जितेर आऊ होइन सिकेर आऊ भनेर पठाउन सक्यौं भने नानीहरूले सिक्ने पनि छन् र उनीहरू निराश पनि हुने छैनन् ।आजको समाजका हामी आमाबुवा रोजगारीदेखि सामाजिक सेवासम्म कतै न कतै आबद्ध भएकाले व्यस्त हुन्छौं । दुई–अढाई वर्षमै बच्चालाई मन्टेश्वरी भर्ना गर्ने बाध्यता पनि छ । बिहान नौ बजे गएका नानी बेलुका तीन–चार बजे घर फर्कदा कतिपय अत्यन्तै रमाएका हुन्छन् भने कतिपय रमाउन सकिरहेका हुँदैनन् । भित्रभित्रै पीडा खपिरहेका पनि हुन सक्छन् । बाहिरबाट हेर्दा स्कुल राम्रो, शिक्षकहरू राम्रा–असल तर भित्र कक्षा कोठामा साथीहरूको छुस्क्याइबाट मानसिक यातना पाइरहेका पनि हुनसक्छन् । तसर्थ आफ्ना छोराछोरी स्कुलमा कति रमाएका छन् अभिभावकहरूले विशेष ख्याल गर्नुपर्छ ।बिहानदेखिको रुटिन हेर्ने हो भने बिहान पाँच बजे आँखा मिच्दै उठेदेखि बेलुका नौ बजेसम्म गरुङ्गो पुस्तकको भारीसँग दिन बिताउनुपर्ने बाध्यता आजका नानीहरूमा छ । हामी अभिभावकहरूले नानीहरूको बिहान उठेदेखि बेलुका सुत्ने बेलासम्मको रुटिनमा पढ्ने, खाने, खेल्ने, टिभी हेर्नेसम्मको समय व्यवस्थापन गरिदियौं भने त्यो कलिलो मस्तिष्कले किताबी टर्चर खप्नुपर्दैन । उनीहरू खेल्दै, टिभी हेर्दै, रमाउँदै पढेका कुरा सजिलै बुझ्न सक्छन् । यद्यपि बिहान उठेदेखि ट्युसन, स्कुल, फेरि ट्युसन उनीहरूको दिमागमा बोझ बनिरहेको हुन्छ । वर्षभरि बिहानदेखि बेलुकासम्म चटपटाउन नसकिने पुस्तकको भारी बोकेर स्कुल हिँडेका नानीहरूको रिजल्ट चाहिँ हामी अभिभावकहरूलाई नब्बे प्रतिशतभन्दा माथि नै चाहिन्छ । मेरो नानी स्कुलमा फस्ट नै भैदियोस् भन्ने हामी चाहन्छौं । सबै विद्यार्थीलाई एउटा कक्षाकोठामा शिक्षकले एउटै विषय त्यही वर्षभरिमा पढाएका हुन्छन् । तीमध्ये फस्ट, सेकेन्ड र थर्ड तीन जना मात्र हुन्छन् बाँकी कोही पास त कोही फेल । आखिर शिक्षकले फस्ट, सेकेन्ड र थर्डलाई छुट्टै क्लास लिएका पक्कै हुँदैनन् । विद्यार्थीको क्षमताअनुसार उनीहरूले लिन सक्ने लिएका हुन्छन् ।यता हामी अभिभावकहरू सेकेन्ड र थर्ड भएका आफ्ना नानीहरूलाई फस्ट भएकोलाई देखाउँदै तिमीले उसलाई जित्नुपर्छ भन्छौं । पास मात्र भएका नानीलाई पास गर्‍यौ अझ राम्रो गर्दै जाऊ भन्नुको सट्टा ए पास मात्र ? तल्लो घरको तिम्रो साथी फस्ट हुँदा तिमी कसरी पास मात्र, छिमेकीको उदाहरण दिएर आफ्ना नानीहरूलाई निराश बनाइरहेका हुन्छौं अझ फेल भएका नानीहरूलाई त गाली नै गरिरहेका हुन्छौं । यस्ता कुराले नानीहरूलाई मैले परिश्रम गरे अझ राम्रो गर्न सक्छु भन्ने मानसिकता घटेर मैले केही गर्न नसक्ने रहेछु भन्ने पर्छ र ऊ अझ निराश हुन्छ अनि उसको सिकाइमा अवरोध आउँछ ।यदि हाम्रा नानीहरूले पढाइको क्षेत्रमा साठी प्रतिशत ल्याउँछन् तर स्टेजमा गएर माइक्रोफोन समातेर मीठो गीत गाउन सक्छन् भने उनीहरूले संगीतमै बाँकी अंक ल्याएको मान्नुपर्छ । अनि खेलको मैदानमा प्रदर्शन गर्न सक्छन् भने खेलको क्षेत्रमा बाँकी अंक ल्याएको मान्नुपर्छ । स्टेजमा राम्रो कविता लेखेर भन्न सक्छन् भने साहित्यको क्षेत्रमा बाँकी अंक ल्याएको मान्नुपर्छ । स्टेजमा राम्रो नृत्य गर्न सक्छन् भने नृत्यमा बाँकी अंक ल्याएको मान्नुपर्ने हुन्छ । हाम्रा नानीहरू कुनै न कुनै क्षमता बोकेर आएका हुन्छन् । हामी अभिभावकले उनीहरूको क्षमता चिन्न सक्यौं र उनीहरूको क्षमताअनुसार हौसला र तालिम गराउन सक्यौं भने साँच्चै शिशु पेटभित्र हुँदै हामीले देखेका सपना अवश्य पूरा हुनेछन् । 

कविता शर्मा, श्रावण २३, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

अझै रोइरहेकी छिन् गौरा

तीज र गौरा पर्वमा जब महिलाहरू नाच्छन्, रमाउँछन्, पूजा गर्छन् गौराको, म सुदूरपश्चिमका ती गौराहरूलाई सम्झन्छु जो आँसुमा भिजेर बसेका छन् । जो नाच्न पाउँदैनन्, गाउन पाउँदैनन् । उनीहरूको मौन रोदन कसैले सुन्दैन । ५ वर्षअघि म सुदूरपश्चिममा महिला स्वास्थ्यका बारेमा अध्ययन गर्न गएकी थिएँ । त्यतिबेला छाउपडीले महिला स्वास्थ्यमा कसरी समस्या पार्छ भन्ने थियो ।

डा. अरुणा उप्रेती, श्रावण २२, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सुदूरपश्चिममा महिलालाई सम्मान गर्ने परिपाटी आएको छ कि ?

महिलाविरुद्ध भेदभाव, कठोर सामाजिक कुरीति, महिनावारी र सुत्केरी महिलालाई छाउपडी गोठमा राख्ने चलन, पौष्टिक खानाको कमी, पुरुषले महिलालाई हेर्ने गलत दृष्टिकोण तथा महिलालाई केवल सन्तान जन्माउने यन्त्र मान्ने मानसिकताले आक्रान्त सुदूरपश्चिममा जन्मदेखि नै महिलाहरू अपहेलित थिए र अहिले पनि यस्ता अपहेलनाका व्यथा–कथा त्यहाँका लोकगीतमा समेत पाइन्छ ।

डा. अरुणा उप्रेती, जेष्ठ ९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

नारी दिवसको सार्थकता महिलाको प्रगति

प्रेम जगाउन होशपूर्ण, साक्षी भावपूर्ण वातावरण तथा जागृत मनस्थितिको आवश्यकता पर्छ । ध्यानबाट मात्र चेतना जागृत भै व्यक्ति होशपूर्ण र प्रेमपूर्ण रहन सक्छ । ओशो भन्नुहुन्छ–‘जीवन नै प्रेम हो भन्ने जान्नेले विभेदको स्वभाव अपनाउन सक्दैन । जीवनका हरेक आयामलाई प्रेमपूर्ण र होशपूर्ण हेर्न जान्नेले जीवन विभेदमा होइन प्रेमपूर्ण भएर जिउन सक्छ ।

डा. नम्रता पाण्डे, फाल्गुन १६, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

एकल आमाका सन्तानले नागरिकता पाउन किन गाह्रो ?

महिला हक–अधिकार र समानताको मुद्दा लिएर सडकमा जति उत्रिए पनि अझैसम्म लै·िक समानता र आमा वा बाबुको नाममा नागरिकता प्राप्त गर्ने समान अधिकार सुनिश्चित गर्न सकिएको देखिँदैन जसले गर्दा नेपालको आर्थिक विकास, राजनीतिक स्थिरता, लोकतन्त्र, शान्ति, स्वाभिमान र नेपालको सार्वभौमसत्तामाथि प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष असर परिरहेको छ ।

डा. नम्रता पाण्डे, माघ ९, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलामाथि हुने हिंसाको अन्त्य सम्भव होला ?

प्रत्येक वर्ष महिला हिंसाविरूद्धको अभियानलाई महिला अधिकारकर्मीले भव्यरूपमा मनाए पनि र सरकारले विभिन्न प्रतिबद्धता जाहेर गरे पनि महिला हिंसाको अवस्था भने जस्ताका तस्तै छ ।

डा.नम्रता पाण्डे, पुस १०, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलालाई चुनाव किन ?

राजनीतिमा सक्रिय धेरैजसो महिलाको घरपरिवारमा मनमुटाव पनि देखिन्छ किनभने तर्क गर्नु, जिद्दी बन्नु, सडकमा झन्डा बोकेर हिँड्नु महिलाको स्वभाव होइन । यी कुराबिना हाम्रो समाजमा राजनीतिमा लाग्नलाई सहज छैन महिलाहरूलाई । ती कुराहरू घरपरिवारलाई सही नलाग्नु एक अर्थमा ठीक पनि हो । स–सम्मान राजनीति गर्न पाएका महिलाहरूको संख्या कति होला ?

डा. नम्रता पाण्डे, मंसिर ३, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

धर्ममा नारी शक्ति

विश्वासमै यो ब्रह्माण्ड अडिएको छ । शक्तिको पूजा आज मात्र होइन धेरै पहिलेदेखि हुँदै आएको हो । यो संसार प्राकृतिक एवं कृत्रिम शक्तिको बल र प्रभावमा अडिएको छ । मानिसहरू अहिले आएर त शक्तिकै पछाडि दौडिरहेका पाइन्छन् । संसारमा आजसम्म पनि यस्ता कतिपय शक्तिमाथि विश्वास गरिन्छ जुन सर्वव्यापी मानिँदै आएको छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, कार्तिक १०, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

गृहलक्ष्मीमा हुनुपर्ने गुण

कुनै पनि घरमा सुख, समृद्धि, प्रसन्नता र शान्ति छ भने त्यसको कारण हो त्यस घरकी महिलामा घरलाई ऐश्वर्य बनाउने कला प्राप्त छ, महिला जननी हुन्, धैर्य हुन् । शील हुन् र स्वीकारको गुण भएकी सर्वस्वीकार्य धर्ती माता हुन् । त्यसैले त धर्ती, सम्पत्ति, देवी सबै शक्ति र गुणहरूमा स्त्री शब्द जोडिएर आएको हुन्छ ।

डा.नम्रता पाण्डे, आश्विन २९, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

वृद्धावस्था आजको चुनौती

६० प्रतिशत रोग वृद्धावस्थामै लाग्छ । सरकारले सार्वजनिक सेवा विशेषगरी यातायात, सञ्चार र स्वास्थ्यमा ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई विशेष सुविधा दिने योजना बनाए पनि हालसम्म नेपालमा कुनै पनि अस्पतालमा वृद्धवृद्धाहरूका लागि छुट्टै वार्डको व्यवस्था गरिएको पाइँदैन ।

रचना मास्के, भाद्र ९, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सबैले रोज्ने भन्सारको ज्वाइँ, कसरी घट्छ भ्रष्टाचार ???

ए बूढा ! ठूली छोरीलाई जस्तो कुल इमान्दार, सोझो केटो भन्दै महिना मर्दा एकदिन सुख्खा तलब मात्र बुझ्ने केटालाई कान्छी छोरी दिने होइन है भन्द्या छु । यसपटक कान्छीको विवाह गर्नुपर्छ रे, यो लगनमा विवाह भएन भने चार वर्षसम्म गर्नु हुँदैन भनेका छन् ज्योतिषीले ।

यमुना अर्याल, श्रावण १५, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --